Afganistan'a ilişkin Moskova formatı istişareleri başladı

Afganistan'a ilişkin Moskova formatı istişarelerinin sekizinci toplantısı Moskova'da başladı. Katılımcılar, Kabil ve İslamabad arasındaki çatışma da dahil olmak üzere Afganistan ve çevresindeki durumu ele alacaklar.

Etkinliğe Afganistan, Hindistan, İran, Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Pakistan, Rusya, Tacikistan ve Özbekistan'dan özel temsilciler ve üst düzey yetkililer katılıyor. Belarus ve Mısır'dan heyetler ise konuk olarak davet edildi.

Afganistan heyetine Dışişleri Bakanı Emir Han Muttaki başkanlık ediyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, katılımcılara hoş geldiniz konuşması yaptı.

Lavrov: "Taliban önderliğindeki hükümet ülkeyi oldukça başarılı yönetiyor"

Lavrov, Kabil'deki mevcut hükümetin ülkeyi oldukça başarılı bir şekilde yönettiğini belirtti.

"Taliban hareketinin önderliğinde iktidara gelen ulusal hükümet, ülkenin topraklarının kontrolünü ele geçirdi ve kabul etmek gerekir ki, bunu oldukça başarılı bir şekilde yönetiyor." Diyen Lavrov, Rusya'nın, Afganistan'a insani yardım sağlamaya devam edeceğini kaydetti.

Moskova'nın NATO askeri altyapısının Afganistan ve komşu ülkelere konuşlandırılmasını kesinlikle kabul edilemez bulduğunu belirten Lavrov, "Tarihsel deneyimlerin gösterdiği gibi, böyle bir varlık istikrarsızlığa ve çatışmaların artmasına yol açmaktadır. Son on yıllarda böyle bir varlığın başka bir sonucunu gözlemlemedik." diye ekledi.

Lavrov, Kabil'in terörle mücadele kapasitesinin güçlendirilmesinin Rusya ve Afganistan'ın ortak çıkarına olduğunu belirterek, "Afgan güvenlik güçleri, IŞİD'e ve diğer terör gruplarına karşı tavizsiz bir mücadele yürütüyor. Yüzlerce militan etkisiz hale getirildi ve yabancı vatandaşlara ve diplomatik misyonlara yönelik olanlar da dahil olmak üzere bir dizi önemli terör saldırısı engellendi. Şunu vurgulamak istiyorum: Lojistik ve uzman yardımı sağlayarak ve istihbarat teşkilatları ile kolluk kuvvetleri arasında temasları sürdürerek Kabil'in terörle mücadele potansiyelini güçlendirmeye yardımcı olmak ortak çıkarımızadır." diye konuştu.

Batı yaptırımlarının Afganistan'ın ekonomik kalkınmasını engellemediğini belirten Lavrov, "Batılı ülkelerin insan haklarını koruma bahanesiyle İslam emirliğini uluslararası finans sisteminden izole edip ulusal bankacılık varlıklarına el koymalarına rağmen, Afgan ekonomisi gelişmeye devam ediyor." dedi.

Rusya Dışişleri Bakanı, "Afganistan yetkilileri, TAPI (Türkmenistan-Afganistan-Pakistan-Hindistan) doğalgaz boru hattı da dahil olmak üzere bölgesel enerji projelerine olan bağlılıklarını teyit ettiler, vergi reformunu uyguladılar, yolsuzlukla mücadele mevzuatını güçlendirdiler ve sanayiyi canlandırdılar." ifadelerini kullandı.

Lavrov, Afganistan'da yaklaşık 170 yeni üretim tesisinin açıldığını gösteren resmi verilere atıfta bulundu.

Rus bakan, ülkenin "elektrik enerjisi sektörünün geliştirilmesi için beş yıllık bir plan geliştirdiğini" ve "Afganistan'ın dünya genelinde 100'den fazla ülkeyle gerçekleştirdiği dış ticaret hacminin geçen yıl 14 milyar dolara yükseldiğini" belirtti.

Merkezde Kabil ve İslamabad arasındaki çatışma

Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zakharova'nın daha önce belirttiği gibi, istişare katılımcıları, bölge ülkeleri ile Afganistan arasındaki siyasi ve ekonomik etkileşim konularına öncelik verecek ve terörizm ve uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelede bölgesel işbirliğini güçlendirecekler.

Toplantı, Kabil ve İslamabad arasındaki ilişkilerdeki krizin istikrarsızlığın temel faktörlerinden biri olduğu Afganistan'da ve çevresinde devam eden gerilimlerin ortasında gerçekleşiyor. Rusya Devlet Başkanı'nın Afganistan Özel Temsilcisi Zamir Kabulov'un TASS'a verdiği demeçte, bu konunun Moskova'da kaçınılmaz olarak ele alınacağı ve bu formatta yer alan katılımcıların iki ülke arasında bir çözüm arayışını kolaylaştırmayı umdukları belirtildi.

Format hakkında

Moskova formatı, 2017 yılında Rusya, Afganistan, Hindistan, İran, Çin ve Pakistan'ın özel temsilcilerinden oluşan altı taraflı bir istişare mekanizması temelinde kurulmuştur. İlk toplantısı 14 Nisan 2017'de, Afganistan tarafı da dahil olmak üzere 11 ülkenin bakan yardımcıları ve özel temsilcilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Formatın temel amacının, "Afganistan'da ulusal uzlaşmayı teşvik etmek ve ülkede barışın hızla tesis edilmesini sağlamak" olduğu ifade ediliyor.

2021 yılında, işgalci ABD'nin Afganistan'dan asker çekme kararı sonrasında, Taliban destekçileri ülkenin kontrolünü ele geçirdi. 2025 yazında, Rusya Dışişleri Bakanlığı Moskova'nın Afganistan İslam Emirliği'ni tanıdığını açıkladı ve ülkenin büyükelçisi 1 Temmuz'da Moskova'ya geldi. 17 Nisan 2025'te, Rusya Yüksek Mahkemesi, Başsavcının Rusya'daki Taliban hareketine yönelik yasağın askıya alınması yönündeki idari talebini onayladı. (İLKHA)