Birleşmiş Milletlerin (BM) en yüksek yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik 2017 yılındaki askeri saldırılar sırasında soykırım suçu işlediğine hükmetti. Gambiya'nın 2019 yılında açtığı dava kapsamında 19
Birleşmiş Milletlerin (BM) en yüksek yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik 2017 yılındaki askeri saldırılar sırasında soykırım suçu işlediğine hükmetti.
Gambiya'nın 2019 yılında açtığı dava kapsamında 19 Kasım'da açıklanan karar, uluslararası hukukta tarihi bir gelişme olarak kayıtlara geçti.
Mahkeme, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar verdi. Böylece ilk kez bir devlet, UAD tarafından soykırım gerçekleştirmekten sorumlu tutuldu.
Kararda, Myanmar güvenlik güçlerinin Arakanlı Müslümanlara yönelik katliamları, cinsel şiddet eylemleri ve ağır insan hakları ihlallerinin yanı sıra topluluğun önemli bir bölümünü ortadan kaldırma kastıyla hareket ettiği tespit edildi.
Mahkeme ayrıca Myanmar'ın soykırımı önleme ve failleri cezalandırma yükümlülüklerini yerine getirmediğini, suçlara ilişkin delillerin korunması konusunda da yükümlülüklerini ihlal ettiğini belirledi.
Myanmar'a failleri yargılama ve tazminat yükümlülüğü
UAD, Myanmar'a soykırım sözleşmesinden kaynaklanan ihlalleri sona erdirme, sorumlular hakkında soruşturma yürütme, gerekli görülmesi halinde failleri yargılama ve cezalandırma yükümlülüklerini hatırlattı.
Mahkeme ayrıca benzer suçların tekrarlanmaması için güvence verilmesini, Arakanlı Müslümanların uğradığı zararların giderilmesini ve yerlerinden edilenlerin güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde vatanlarına dönüşünün sağlanmasını karara bağladı.
Ailelerin yeniden bir araya getirilmesi de Myanmar'ın yerine getirmesi gereken yükümlülükler arasında yer aldı.
Tazminatın miktarı ve uygulanma yöntemlerinin ise yargılamanın sonraki aşamasında belirlenmesine karar verildi.
Myanmar'ın bu kapsamda iki yıl içinde alınan önlemlere ilişkin mahkemeye rapor sunması gerekiyor.
1,2 milyondan fazla Arakanlı Müslüman mülteci kamplarında
Mahkemenin tarihi kararı, Arakanlı Müslümanların yıllardır devam eden insani dramını sona erdirmiş değil.
2017 yılında Myanmar ordusunun Arakan eyaletinde başlattığı askeri saldırılar sırasında köyler yakılmış, siviller katledilmiş, kadınlara yönelik cinsel şiddet uygulanmış ve yüz binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kalmıştı.
Birleşmiş Milletler verilerine göre 700 binden fazla Arakanlı Müslüman, saldırılardan kaçarak Bangladeş'e sığınmıştı.
Bugün Bangladeş'te, büyük bölümü Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda olmak üzere 1,2 milyondan fazla Arakanlı Müslüman yaşamını sürdürüyor. Mülteciler, temel insani ihtiyaçların karşılanmasında dış yardımlara bağımlı durumda bulunuyor.
Arakanlı Müslümanların kendi topraklarına dönme talepleri ise yıllardır karşılık bulmuyor. Güvenlik, vatandaşlık, hareket özgürlüğü ve temel haklara ilişkin güvencelerin sağlanamaması, gönüllü geri dönüşün önündeki en önemli engeller arasında yer alıyor.
Myanmar yönetimi kararı reddetti
Myanmar Dışişleri Bakanlığı, UAD'nin kararını kabul etmedi. Bakanlığın 20 Kasım'da yaptığı açıklamada, 9'a karşı 6 oyla alınan kararın hayal kırıklığı oluşturduğu belirtilirken, bazı yargıçların karşı oy gerekçelerine dikkat çekildi.
Ancak mahkemenin esasa ilişkin kararı kesin ve bağlayıcı nitelik taşıyor.
Myanmar'ın karara yönelik itirazı, hükmün temyiz yoluyla değiştirilmesini mümkün kılmıyor.
Arakanlı Müslümanlar için adalet mücadelesi devam ediyor
UAD'nin kararı, yıllardır uluslararası toplumun gündeminde yeterince yer bulamayan Arakanlı Müslümanların yaşadığı zulmün hukuki açıdan tanınması bakımından büyük önem taşıyor.
Gambiya'nın, kendi vatandaşları olmamalarına rağmen Arakanlı Müslümanlar adına uluslararası yargı mekanizmasını harekete geçirmesi de soykırımın önlenmesinin bütün devletlerin ortak sorumluluğu olduğunu ortaya koydu.
Bununla birlikte uluslararası mahkemelerin kararlarını uygulamaya koyacak bağımsız bir icra mekanizmasına sahip olmaması, hükümlerin hayata geçirilmesinde önemli bir sorun oluşturuyor.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üzerinden işletilebilecek yaptırım mekanizmaları ise büyük güçlerin siyasi hesapları ve veto yetkisi nedeniyle engellerle karşılaşabiliyor.
Dolayısıyla Arakanlı Müslümanların adalet mücadelesinin tamamlanması, yalnızca Myanmar'ın mahkeme kararına uymasına değil, uluslararası toplumun da bu sürecin takipçisi olmasına bağlı.
Arakanlı Müslümanlar için gerçek zafer, soykırımın mahkeme tarafından tescillenmesiyle sınırlı kalmamalı.
Yıllardır mülteci kamplarında yaşamaya mahkûm edilen insanların vatanlarına güvenle dönebilmesi, vatandaşlık haklarına kavuşması, uğradıkları zararların tazmin edilmesi ve katliamların sorumlularının cezalandırılması gerekiyor.
Uluslararası toplumun önündeki asıl sınav, Arakanlı Müslümanları bir kez daha unutulmaktan kurtarmak ve hukuki kazanımı somut haklara dönüştürmek olacak. (İLKHA)