Arama kurtarmada yeni dönem: Enkaz altında kalanları kahraman fareler kurtaracak

Türkiye’de ilk kez Muratpaşa Belediyesi ile GEA Arama Kurtarma Derneği işbirliğiyle Antalya’da hayata geçirilen "Kahraman Fareler Projesi", arama kurtarma çalışmalarında yeni bir dönemin kapısını araladı. Yaklaşık 3 yıllık eğitimle insan kokusunu ayırt edebilen Afrika keseli sıçanlarının sırtlarına takılan GPS ve kamera sistemiyle ulaşılması zor noktalardaki arama kurtarma çalışmalarına önemli katkı sağlaması hedefleniyor.
Kahraman Fareler Projesi, Muratpaşa’daki GEA Arama Kurtarma Gönüllülük Merkezi’nde düzenlenen programla tanıtıldı. Program, enkaz uygulamalarında kullanılan farelere ilişkin tanıtım videosunun izlenmesiyle başladı. Ardından GEA Arama Kurtarma Takım Lideri Erkan Atarer, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Engin Yence, projeyi tasarlayıp yürüten Dr. Danielle Glangrasso ve Muratpaşa Belediye Başkanı Ümit Uysal açıklamalarda bulundu.

Farelerin üstündeki GPS ve kamera sistemi enkazda "göz" oluyor
Farelerin sırtına takılan özel GPS ve kamera sistemi sayesinde ekipler, farelerin izlediği güzergâhı anlık olarak takip edebiliyor. Farelerin sırtlarındaki kamera, enkazın derinliği ve erişilmesi zor noktaları hakkında ekiplerin detaylı bilgi edinmesini sağlıyor. Yaklaşık 3 yıl süren eğitimle insan kokusunu ayırt edebilen ve çevresel faktörlere karşı duyarlılığı artırılan bu özel farelerin enkaz altında canlılara ulaşarak, arama kurtarma çalışmalarına önemli katkı sunduğu ifade ediliyor.

"Birleşmiş Milletler Tavsiye Grubu’na bağlı bir ekibiz"
Toplantıda konuşan GEA Arama Kurtarma Takım Lideri Erkan Atarer, "GEA ekibi, ulusal ve uluslararası ölçekte yaşamı tehdit eden felaketlerde arama-kurtarma çalışmaları yürütür; afet bölgelerine insani ve tıbbi destek sağlamak amacıyla gider. GEA, Birleşmiş Milletler Tavsiye Grubu’na bağlı bir ekiptir. Uzun yıllardır operasyonlara 15–20 kişilik ekiplerle giderek etkili çalışmalar yapılabileceğini düşünüyorduk. 2021 Aralık ayından beri AFAD tarafından akredite bir ekip olarak görev yapıyoruz. Afet bölgelerinde dron ve klasik arama yöntemlerinin yetersiz kaldığı anlarda neden alternatif bir yöntem olmasın düşüncesiyle bu projeyi hayata geçirmek istedik. Muratpaşa Belediyesi de bu süreçte bizlere büyük destek verdi" ifadelerini kullandı.

En dar enkaz boşluklarında "kahraman fareler" devreye girecek
Belçika merkezli APOPO iş birliğiyle Türkiye’ye getirilen Jo, Caruso, Wagner, Billy, Kira ve Daniel isimli altı Afrika keseli sıçanı, Muratpaşa’da oluşturulan özel alanda enkaz senaryolarına dayalı eğitimlerden geçiriliyor. Projenin yürütücülerinden Dr. Danielle Glangrasso, deprem gibi zamanla yarışılan afetlerde özellikle dron, köpek ve insan gücünün yetersiz kaldığı dar enkaz boşluklarında bu hayvanların tamamlayıcı ve hayati bir rol üstleneceğini vurguladı. Glangrasso, güçlü koku alma yetenekleri ve hafif yapıları sayesinde ikincil çökme riski oluşturmayan farelerin enkaz altındaki yaşam belirtilerini kısa sürede tespit ederek ekipleri yönlendirdiğini belirtti.

"Türkiye’de ilk kez Antalya’da uygulanan bir afet hazırlık modeli"
Programda konuşan Muratpaşa Belediye Başkanı Ümit Uysal ise, afet öncesi hazırlık vizyonu doğrultusunda Türkiye’de ilk kez böyle bir projeyi hayata geçirdiklerini söyledi. Uysal, Muratpaşa Belediyesi’nin afet yönetiminde önleyici ve hazırlık odaklı bir yaklaşım benimsediğini belirterek, "Bu proje ile hem belediyemizin müdahale kapasitesini artırıyoruz hem de toplumun afet bilincini güçlendiriyoruz" dedi.

Kahraman fareler için 3 bin 200 metrekarelik yeni eğitim alanı tahsis edildi
Muratpaşa Belediyesi ile GEA Arama Kurtarma Derneği arasında 19 Temmuz 2017’de imzalanan iş birliği protokolünün ardından belediye tarafından 967 metrekarelik bir alan derneğe tahsis edildi. GEA ekipleri bu süreçte Muratpaşalılara kentsel arama kurtarma eğitimleri verdi, belediye personeline yönelik programlar düzenledi ve afet bölgelerinde Muratpaşa’yı temsilen görev aldı. Bu iş birliğinin sahadaki en önemli karşılığı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler sırasında görüldü. GEA ekipleri ve Muratpaşa Belediyesi personeli deprem bölgesinde aktif görev alırken, sonrasında mahalle afet gönüllülüğü eğitimleri genişletildi ve 21 belediye personeli "Kentsel Arama Kurtarma Eğitmen Eğitimi" programına dahil edildi. Bu birikimler doğrultusunda Muratpaşa Belediyesi, Türkiye’de ilk kez uygulanacak Kahraman Fareler Projesi için mevcut alanın yanında bulunan 3 bin 200 metrekarelik yeni bir alanın tahsis edildiğini ve bunun 4 Ekim 2024 tarihli belediye meclisi kararıyla resmileştiğini açıkladı. Eğitimleri devam eden altı Afrika keseli sıçanı, arama kurtarma operasyonlarında kullanılmak üzere hazırlanıyor.