Babri'nin ardından: Müslümanlara verilen sözler neden gerçekleşmedi?

1992 yılında radikal Hindu grupların 16. yüzyıldan kalma Babri Camii'ni yıkmasıyla başlayan süreç, binlerce kişinin hayatını kaybettiği kanlı olaylara yol açmış ve yaklaşık 2 bin Müslüman katledilmişti. Aradan geçen yıllara rağmen, birçok insan hakları savunucusuna göre bu travmanın yaraları hâlâ sarılmış değil.

2019 yılında Hindistan Yüksek Mahkemesi, tartışmalı arazinin Hindu tarafına verilmesine hükmederken, Müslüman toplum için Ayodhya'da beş dönümlük alternatif bir arazi tahsis edilmesini kararlaştırdı. Ancak eleştirmenler, bu kararın yıkılan ibadethanenin yerine gerçek anlamda adalet sağlamaktan uzak olduğunu, mağdur edilen tarafın tarihi haklarının telafi edilmesi yerine sembolik bir çözüme yönelindiğini savunuyor.

Bugün gelinen noktada ise verilen sözlerin dahi tam anlamıyla yerine getirilemediği yönündeki eleştiriler artıyor. İlk etapta camiyle birlikte hastane, kütüphane ve sosyal tesislerden oluşacak kapsamlı bir kompleks planlanırken, bağış yetersizliği nedeniyle proje önemli ölçüde küçültüldü ve yalnızca daha mütevazı bir cami inşa edilmesi gündeme geldi. Buna karşılık aynı dönemde ihtilaflı arazide yükselen görkemli Ram Tapınağı devlet desteğiyle hızla tamamlandı ve siyasi iktidarın en önemli projelerinden biri olarak öne çıkarıldı. Bu tablo, "eşit vatandaşlık" ilkesinin fiiliyatta uygulanmadığı yönündeki eleştirileri daha da güçlendirdi.

İnsan hakları çevreleri ve çok sayıda yorumcu, devletin tarafsız davranması gerekirken ortaya çıkan görüntünün tam tersini yansıttığını belirtiyor. Bir tarafta milyonlarca dolarlık kaynaklarla desteklenen devasa bir tapınak yükselirken, diğer tarafta yıkılan tarihi caminin yerine planlanan projenin maddi imkânsızlıklar nedeniyle küçülmek zorunda kalması, Müslüman toplumun kendisini ikinci sınıf vatandaş olarak hissetmesine neden olduğu yönünde değerlendirmelere yol açıyor.

Öte yandan cami projesi yalnızca finansman sıkıntısıyla değil, uzun süren bürokratik engellerle de karşı karşıya kaldı. Proje planının eksik izin ve belgeler gerekçesiyle onaylanmaması, sürecin yıllarca ilerleyememesine neden oldu. Müslüman tarafı ise gerekli izin süreçlerinin uzamasının projeyi fiilen geciktirdiğini ve verilen taahhütlerin hayata geçirilmesini zorlaştırdığını dile getiriyor.

Ayodhya dosyası bugün yalnızca geçmişte yaşanan bir yıkımın değil, aynı zamanda azınlık hakları, dini özgürlükler ve hukuk devleti ilkeleri konusundaki tartışmaların da merkezinde yer alıyor. Eleştirmenlere göre gerçek toplumsal barış, yalnızca çoğunluğun taleplerinin karşılanmasıyla değil; geçmişte mağdur edilen Müslüman toplumun adalet beklentisinin de samimi ve eşitlikçi politikalarla karşılanmasıyla mümkün olabilir. (İLKHA)