Bakü Türkoloji Kurultayı 100. yılında 1926 yılındaki salonda düzenlendi

Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı dolayısıyla Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de gerçekleştirilen anma toplantısı 1926 yılında ilk Türkoloji Kurultayı’nın düzenlendiği Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Başkanlığı olarak hizmet veren tarihi binadaki aynı salonda yapıldı.
Yunus Emre Enstitüsü, Türk Dil Kurumu, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Hazar Üniversitesi ve Azerbaycan Milli İlimler Akademisi iş birliğinde düzenlenen Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı dolayısıyla Bakü Türkoloji Kurultayı Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de gerçekleştirildi. Toplantı, 1926 yılında ilk Türkoloji Kurultayı’nın gerçekleştirildiği Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Başkanlığı olarak hizmet veren tarihi binadaki aynı salonda düzenlendi. Türk devletlerinden 60’tan fazla akademisyenin katıldığı toplantıda Türkolojinin 100 yıllık gelişimi tarihi ve kültürü ele alındı.
Bakü’nün Türk mirasının hafızasında ayrıcalıklı bir yere sahip olduğunu ve bir ilim irfan menzili olduğunu ifade eden Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Abdurrahman Aliy, "Nitekim, 26 Şubat 1926 tarihinde buradan kurulan kurultay, dil üzerinden kimliği, alfabe üzerinden ortaklığı ve kültür üzerinden istikbali ele almış, dönemin bütün zorluklarına rağmen cesur bir entelektüel teşebbüs olarak Türkoloji’nin ilmi seyrini tayin eden tarihi bir bölüm noktası olmuştur. Çarlık Rusya’sının yıkılış süreciyle birlikte yeni bir siyasi düzenin teşekkül ettiği çalkantılı bir dönemde, Türk dili, tarihi ve kültürü üzerine yürütülen tartışmalar, ilim tarihimiz açısından mühim sonuçlar doğurmuştur. Aradan geçen bir asrın ardından bugün aynı yerde yeniden bir araya geliyor oluşumuz, geçmiş ile gelecek arasında kurduğumuz şuurlu irtibata işaret etmektedir. O gün İsmailiye Sarayı olarak ilmin izzetine şahitlik eden bu abidevi yapı, bugün de Azerbaycan Milli İlimler Akademisi kimliğiyle yine ilme ve tefekküre hizmet etmeyi sürdürmektedir. Zira ilme adanmış mekanların bir ruhu vardır, isimleri değişse de taşıdıkları hatıralar yaşamaya devam edecektir. Bu mekanın taşlarına sinmiş o ilim heyecanı bir asır dinmemiştir, bugün burada onu müşahede ediyoruz" dedi.
" Türkoloji çalışmalarına da bu kurumsal hassasiyetle yaklaşıyoruz"
Aynı idealin izinde yeniden buluşuyor olmanın, tarihe saygının ötesinde o iradeyi sürdürme kararlılığının da bir göstergesi olduğunu belirten Aliy, "Ancak şunu özellikle ifade etmek isterim ki, 100 yıl önceki kurultayı yeniden aynı içerikte tertip etmek gibi bir amacımız yoktu. Aynı mekanda bulunuyor olabiliriz, fakat odaklandığımız husus artık Türkoloji’nin yöntemsel ufkunu genişletmek, bilginin üretim biçimini dönüştürmek ve dijital çağa ayak uydurabilmektir. Bu bağlamdan hareketle gündemimiz Terminoloji Birliği’nin ötesinde güçlü veri altyapıları kurarak ve tarih yazıcılığını aşarak dijital çağda kültürel hafızayı canlı tutmak olacaktır. Türkolojinin bugün metin neşrinden dijital arşivciliğe, lehçe çalışmalarından kültürel ağ analizlerine uzanan geniş bir disiplinler zemininde ilerlediğini biliyoruz. Bu gelişim Türkoloji’nin çağdaş bilgi kuramları ve yöntemler ışığında yeniden anlamlandırılmasının gayretinin tabii bir neticesidir. Yunus Emre Enstitüsü olarak bizler Türkoloji’yi tarihi birikimi, kültürel etkileşimi, diplomatik vizyonu, dil ile eğitim politikalarını kuşatan disiplinler arası ve stratejik bir alan olarak konumlandırıyoruz. Türkoloji çalışmalarına da bu kurumsal hassasiyetle yaklaşıyoruz" diye konuştu.
"İlim, ortaklaşa bir emeğin mahsulüdür"
Türkoloji çalışmalarını, dil öğretim faaliyetleri ve akademik işbirliklerini birbirlerini besleyen süreçler olarak gördüklerini belirten Aliy, "Nitekim kültür merkezlerimiz, işbirliklerimiz, yayın faaliyetlerimiz ve akademik projelerimiz de bu anlayışın izlerini derin bir biçimde taşımaktadır. Türkçe’nin uluslararası alanda yaygınlaştırılması, ortak kültürel mirasın korunması ve bilimsel üretimin desteklenmesi temel önceliklerimiz arasındadır. İstikrarlı ve planlı çalışmalarla Türkoloji alanında kalıcı katkılar sunmayı kendimize görev addediyoruz ve bu konuda da başarılı olduğumuzu düşünüyoruz. Ancak açıkça ifade etmek gerekir ki, ne tek bir kurumun ne de tek bir ülkenin gayreti bu iş için yeterli olacaktır. İlim, ortaklaşa bir emeğin mahsulüdür. Ne demişler, yalnız taş duvar olmaz. Türk dünyasının dağınık bir görüntü sergilemesi kültürel ve akademik potansiyelimizin zayıflamasına yol açar. Oysa müşterek hedefler etrafında kenetlenmiş bir Türkoloji camiası uluslararası alanda çok daha güçlü bir etki alanı oluşturacaktır. Kabul etmeliyiz ki birlik ve koordinasyon keyfi tercihlerden ziyade stratejik bir zorunluluktur" dedi.
"Türk Devletlerin Teşkilatı bünyesinde sekiz devlet bir millet şiarıyla birliğimizi geleceğe taşımaya çalışıyoruz"
Gazetecilere açıklamada bulunan Ak Parti (AKP) Genel Başkan Yardımcısı Kürşat Zorlu, "Türk Cumhuriyetlerinin 1991 yılında yeniden bağımsızlıklarını elde etmesiyle birlikte bugün artık adı Türk olan Türk Devletlerin Teşkilatı (TDT) bünyesinde sekiz devlet bir millet şiarıyla birliğimizi geleceğe taşımaya çalışıyoruz ve bu temel üzerinde bugün artık yeniden ortak bir iletişim dili, ortak bir alfabe konusunda bir çalışmalar yürütmeye başladık ve 34 harfli bir alfabe konusunda da ön mutabakat sağladı bizim bilim adamlarımız. Şimdi önümüzde önemli bir zaman dilimi var. Bunu hayata geçirebilmek elbette zaman ve emek istiyor. Hep birlikte devlet başkanlarımızın iradesi ve ilgili kurumlarımızın özverili çalışmalarıyla en önemlisi halklarımızın buna inanmışlığıyla biz bunu geleceğe taşıyacağımıza inanıyoruz. Evet, geçmişteki bu önemli toplantı elbette o dönem Türkiye Cumhuriyeti’nin de takip ettiği çok önemli bir süreçti ve Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde yürütülen dil ve alfabe çalışmaları da elbette buradan etkilendi. Burayla eş güdümlü bir biçimde yürütüldü. Zaten bu toplantının ardından Türkiye Cumhuriyeti de Latin alfabesine geçti. Tabii o dönemin şartları ruhu bazı farklılıklar taşısa da hedef aynıydı. Biz de bugün Türk dünyasının her alanda iş birliği yürütmesi şiarıyla dilde fikirde işte birlik düşüncesiyle bunu inşallah hayata geçirme çabasında ve hedefindeyiz. Şunun özellikle altını çizmek istiyorum. Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Türk dünyasının her alanda iş birliği türküsüne tam ve kararlı bir iradesi söz konusudur" diye konuştu.
Geçen yıl Azerbaycan’ın Gebele şehrinde gerçekleşen TDT devlet başkanları zirvesinde ortak alfabeyle yazılmış ilk çevrilmiş eseri devlet başkanlarına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından taktim edildiğini hatırlatan Zorlu, "Bu konuda önemli yapılan birçok etkinliği de bizzat takip etmekte desteklemekte ve bildiğiniz gibi biz Türkiye yüzyılı maarif modelinde de Türk dünyası yaklaşımımızı hayata geçirecek adımlar atıyoruz. Örneğin orada Orta Asya ibaresi vardı. Artık bizim kitaplarımızda Türkistan olarak bu geçmekte ve gönül coğrafyamızı tanıtan pek çok başlığı ve içeriği de burada oluşturmaya başladık. Ben bu konuda bu toplantı vesilesiyle Sayın Milliyetin Bakanımızla bir görüşme yaptım. Türkoloji bölümlerini özendirecek ve öncelikli hale getirecek yeni düzenlemeleri, çalışmaları bir yapma, onları hissete konusunda mutabık kaldık. Çünkü Türkoloji güçlendikçe esasında sadece dil yakınlaşmamız güçlenmeyecek. Ortak tarihimiz, kültürümüzü, gelecek misalleri aktarma konusunda da çok güçlü bir irade sergileyeceğiz. Bu önemli tarihe etkinlik bize üç aslında miras bıraktı. Birincisi özellikle halklarımızın birbirini anlayabileceği şekilde karşılıklı birbirimizi anlayabilirliğimizi güçlendirecek çalışmaları yürütmek. Bu konuda bilimsel etkinlikleri yapmak. İkincisi ortak alfabe ve ortak terminoloji ve ortak bilim dili için derhal çok yönlü çalışmalar yapmak ve elbette yaptığımız bütün bu çalışmaları ileriye gençliğe, nesillerimize aktarmak" dedi.