Doğadan Topluyor, Nazarlığa Dönüştürüyor

Darende’de yaşayan 80 yaşındaki emekli terzi, doğadan topladığı üzerlikleri geleneksel yöntemlerle işleyerek ailesinden öğrendiği kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarıyor.

Darende’nin Zaviye Mahallesi’nde yaşayan 80 yaşındaki Hasan Gazi Ağacalar, annesi, babası ve dedelerinden öğrendiği üzerlik geleneğini yaşatmayı sürdürüyor.

Asıl mesleği terzilik olan Ağacalar, gözlerindeki rahatsızlık nedeniyle mesleğini sürdüremeyince emeklilik döneminde üzerlik hazırlamaya başladı. Yaklaşık 4-5 yıldır bu işle uğraşan Ağacalar, doğadan topladığı bitkileri geleneksel yöntemlerle tek tek işliyor.

Sayıyla ve kademe kademe hazırlıyor

Üzerlikleri gelişigüzel dizmediğini, belirli bir sayı ve düzene göre hazırladığını anlatan Ağacalar, “Üzerlik sayıyla oluyor. Beşer, altışar devam ediyor; dörder, üçer kademe kademe düşerek yapılıyor. Öyle kafadan değil” dedi.

Hazırlık aşamasında ağaç, iplik, iğne, kumaş parçaları ve üzerlik kullanan Ağacalar, ürünlerin tamamını el emeğiyle hazırlıyor.

Sabah namazından sonra topluyor

Üzerlikleri sabahın erken saatlerinde, çoğunlukla sabah namazından sonra topladığını belirten Ağacalar, kendi gözlemlerine göre bitkinin özellikle mezarlıklarda yetiştiğini söyledi.

Ağacalar, “Bunlar sadece mezarlıkta biter. Ne bahçede ne de dağda biter. Sabah namazından sonra gidip topluyorum. Güneş değmeden getirip burada diziyorum” ifadelerini kullandı.

Bitkinin doğru zamanda toplanmasının önemli olduğunu anlatan Ağacalar, “Zamanı geçtikten sonra üzerlik kuruyor. Kuruyunca ipe takılamaz. Bu nedenle zamanında toplamak şart. Yaşken biraz kokusu var ancak kuruyunca kokusu kalmıyor. Evimin bir odası neredeyse atölye oldu” diye konuştu.

“Eskiden her evde vardı”

Üzerlik geleneğinin Zaviye Mahallesi’nde uzun yıllardır sürdürüldüğünü belirten Ağacalar, “Mahallemizin bütün evlerinde asılıdır. Nazar için kullanılır. Biz de annemizden, babamızdan ve dedelerimizden öğrendik. Eskiden her evde vardı” dedi.

Şehir dışından talep geliyor

Ağacalar’ın hazırladığı üzerliklere Ankara, İstanbul ve İzmir’den de talep geliyor. İlçeyi ziyaret eden turistlerin zaman zaman ürünleri götürdüğünü belirten Ağacalar, İstanbul’da yaşayan üç kızının da geleneği sürdürdüğünü söyledi.

Kızlarının hazırladığı üzerlikleri İstanbul’a götürerek yakınlarına ve çevrelerindeki kişilere verdiğini ifade eden Ağacalar, bu sayede aileden kalan geleneğin farklı şehirlerde de yaşatıldığını kaydetti.

“Para için değil, kültür için”

Üzerlik hazırlamayı bir gelir kapısı olarak görmediğini vurgulayan Ağacalar, bu işi hem emeklilik döneminde vaktini değerlendirmek hem de geçmişten gelen kültürü yaşatmak için yaptığını söyledi.

Ağacalar, “Para için değil, kültürümüz yaşasın diye yapıyorum. Emekliyim, vaktimi değerlendirmek için uğraşıyorum. Bundan zevk alıyorum. Kültürümüzün ömür boyu devam etmesini istiyorum” ifadelerini kullandı.

Sadece bir bitki değil, bir inanç

Üzerlik, halk kültüründe dekoratif bir bitki olmasının yanı sıra nazara, kötü enerjiye ve uğursuzluğa karşı koruyucu olduğuna inanılan geleneksel bir unsur olarak biliniyor.

Kurutulan üzerlik tohumlarının yakılmasıyla kötü enerjinin uzaklaştırıldığına inanılıyor. Yeni doğan bebeklerin bulunduğu odalardan evlere ve tarımsal ürünlerin saklandığı alanlara kadar farklı yerlerde üzerlik tütsüsü yakılması veya üzerlikten yapılan nazarlıkların asılması, geçmişten günümüze aktarılan gelenekler arasında yer alıyor.