Her Unutkanlık Alzheimer Değil: Nörolojik mi, Psikiyatrik mi? İşte Ayırt Etmenin Yolları

İki Farklı Unutkanlık, İki Farklı Mekanizma

Unutkanlığın, Alzheimer gibi nörodejeneratif (beyin hücrelerinin yıpranmasına bağlı) hastalıkların yanı sıra psikiyatrik sorunların da ortak bir belirtisi olabileceğini ifade eden Doç. Dr. Burcu Polat, iki tür arasındaki klinik farkları şu şekilde özetliyor:

1. Nörolojik Unutkanlık (Beyin Hücrelerinin Yıpranması)

• Sinsi ve İlerleyici Başlangıç: Genellikle yavaş ve sinsi bir şekilde başlar, zamanla istikrarlı bir şekilde ilerler.
• Önce Yakın Bellek Bozulur: Hasta ilk etapta yakın zamanda yaşananları unutur ancak unuttuğunu fark etmeyebilir veya önemsemeyebilir.
• Bilişsel Alanlar Etkilenir: Zamanla dil kullanımı, yön bulma yeteneği ve yürütücü işlevler gibi diğer zihinsel alanlar da sürece dahil olur.
• Ek Fiziksel Bulgular: Nörolojik muayenelerde yürüme bozukluğu veya güç kaybı gibi ek fiziksel bulgular tabloya eşlik edebilir.
• İpucu İşe Yaramaz: Yapılan nöropsikolojik testlerde gerçek bir öğrenme/hatırlama sorunu vardır; hastaya ipucu verilse bile performansı düzelmez.

2. Psikiyatrik Unutkanlık (Ruhsal Yorgunluk ve Üzüntü)

• Yeni ve Ani Başlangıç: Genellikle yakın bir zamanda, daha ani bir şekilde ortaya çıkar.
• Depresif Belirtiler Eşlik Eder: İlgisizlik, uyku ve iştah değişiklikleri, keyifsizlik ve isteksizlik gibi duygudurum bozuklukları ile eş zamanlı görülür.
• Hasta Durumu Fazlaca Önemser: Kişi unutkanlığından yoğun bir şekilde şikayetçidir ve bu durumu çok fazla önemser. Depresif bireyler, zihinsel performanslarını gerçekte olduğundan daha kötü tanımlama eğilimindedir.
• Odaklanma Sorunu Ön Plandadır: Gerçek bir bellek depolama probleminden ziyade, dikkat ve konsantrasyon bozukluğu ön plandadır.
• İpucuyla Hatırlanır: Testlerde veya günlük yaşamda ipucu/hatırlatma verildiğinde kişinin performansı belirgin şekilde düzelir. Altta yatan duygudurum bozukluğu tedavi edildiğinde, bilişsel şikayetler de genellikle ortadan kalkar.

Nedenini Belirleyecek 4 Kritik Soru

Doç. Dr. Burcu Polat, ailelerin ve bireylerin doğru desteği alabilmesi için kendilerine ya da yakınlarına sorması gereken rehber soruları şu şekilde sıralıyor:

1. Şikayet kimden geliyor? Psikiyatrik durumlarda kişinin kendisi unutkanlığından yoğun şekilde yakınırken; nörolojik tablolarda kişi durumun farkında olmayabilir, şikayet genellikle çevresindeki yakınlarından gelir.

2. İpucu verilince hatırlıyor mu? Unutulan bir konu hatırlatılınca veya ipucu verilince kişinin aklına geliyorsa bu psikiyatrik; ipucuna rağmen hiç hatırlamıyorsa nörolojik bir duruma işaret edebilir.

3. Eşlik eden ruhsal bulgular var mı? Unutkanlığın yanında keyifsizlik, isteksizlik, uyku veya iştah sorunları gibi duygudurum değişiklikleri yaşanıyor mu?

4. Zaman içindeki gidişat nasıl? Durum zamanla istikrarlı bir şekilde kötüye mi gidiyor (nörolojik), yoksa kişinin ruh haline göre dalgalı bir seyir mi izliyor (psikiyatrik)?

Doğru Değerlendirme Hayati Önem Taşıyor

Her unutkanlığın aynı anlama gelmediğini ve ailelerin hemen panik yapmaması gerektiğini belirten Doç. Dr. Burcu Polat, sözlerini şöyle tamamlıyor:

"Beyin hastalıklarına bağlı unutkanlık ilerleyici bir bilişsel bozulma ile seyrederken, psikiyatrik nedenli unutkanlıklar dikkat süreçlerinin bozulmasına bağlı ortaya çıkan ve çoğu zaman geçici olan şikayetlerdir. İkisini doğru ayırt etmek, hastaya uygun tedavi ve doğru desteği sağlamak açısından kritik bir rol oynamaktadır."