Hukukçu Şahin: Arabuluculuk yargı sistemi için can simidi oldu

Arabuluculuk sistemi, uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan daha hızlı, düşük maliyetli ve taraflar arasında uzlaşma odaklı şekilde çözülmesini sağlayan etkili bir yöntemdir. Tarafların iletişimini güçlendirerek ilişkilerin korunmasına katkı sunarken, gizlilik ilkesi sayesinde sürecin kamuya yansımasını engeller. Aynı zamanda mahkemelerin iş yükünü azaltarak yargı sisteminin daha verimli işlemesine destek olur ve taraflara kendi çözümlerini üretme imkânı tanıyarak daha tatmin edici sonuçlar elde edilmesini sağlar.

Arabuluculuk sisteminin işleyişi, vatandaşa ve yargı sistemine katkısına dair İLKHA muhabirine konuşan Avukat Emrullah Şahin, söz konusu sistemin uzlaşmazlıkların çözümünde zaman ve ekonomik olarak tasarruf sağladığını, mahkemelerin iş yükünü hafifleterek yargı sisteminin daha iyi işlemesine katkı sunduğunu söyledi.

"Mahkemede yargılama açıktan arabuluculukta gizli işler"

Şahin, "Arabuluculuk sistemi alternatif bir çözüm yöntemi olarak okulumuzda uygulanmaktadır. Arabuluculuk tarafların, tarafsız bir üçüncü kişi gözetiminde bir araya gelerek sorunlarına, uyuşmazlıklarına çözüm aradıkları, çözüm buldukları bir yöntemdir. Arabuluculuk sisteminin temelinde üç ilke vardır. Birincisi iradilik, ikincisi eşitlik, üçüncüsü gizliliktir. İradilik, tarafların uyuşmazlığın çözümü için masaya iradeleriyle oturmalarıdır. Kendi istekleriyle gidip arabuluculuk bürolarına başvururlar, oradan atanacak arabulucuların gözetiminde sorunlarını bir çözüme kavuşturmaya çalışırlar. Süreç yürürken istediği dakika 'Burada herhangi bir menfaatim yoktur' diyerek masayı terk edebilir. Gizlilik ilkesinde ise arabulucu gözetiminde konuşulan her şeyin gizli kalmasıdır. Orada konuşulan tüm çözüm önerileri gizli kalmalıdır. Çözüm önerileri ya da tarafların ortaya koyduğu herhangi bir öneri mahkemeye delil olarak sunulursa ve bu durum tespit edilirse delili sunana cezai bir yaptırım uygulanabilir. Eşitlik ilkesi ise tarafların maddi durumu, sosyal konumuna bakılmaksızın arabulucu karşısında, masada eşit olmalarıdır." diye konuştu.

Süreç nasıl işler?

Arabuluculuk sisteminin işleyişi hakkında da bilgi veren Şahin, "Vatandaş, uyuşmazlık konusunda adliyeye gidip arabuluculuk bürosuna başvurusunu yapıyor. Arabuluculuk bürosu ona bir arabulucu atıyor. Arabulucu her iki tarafı arayıp ortak bir toplantı günü belirliyor ve taraftarı bir araya getiriyor. Tarafların uyuşmazlık konusunu konuşmalarını, gündemlerine almalarını sağlıyor. Bu şekilde taraflar, uyuşmazlığa bir çözüm arıyorlar. Eğer bu görüşme sonucunda bir anlaşma olmazsa, arabulucu anlaşamadıklarına ilişkin tutanağını tutup dosyayı kapatıyor. Davayı açmak isteyen taraf o belge ile gidip dava dilekçesini hazırlayıp dava açıyor. Eğer anlaşma sağlanırsa bu kez anlaşılan hususlara ilişkin bir anlaşma belgesi, arabulucu ve taraflar eşliğinde imzalanıyor. İmzalanan bu anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge olarak tanımlanıyor. İlam Niteliğinde Belge, mahkeme hükmü yerine geçen bir belge anlamına geliyor. Taraflar bunu istediği şekilde icra edebiliyorlar ve diğer taraf buna itiraz edemiyor." şeklinde konuştu.

Hangi davalar için uygulanır?

Arabuluculuk sistemine dâhil edilebilecek davalar hakkında da bilgi veren Şahin, "Burada kural net. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda uygulanabilir. Yani özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan davalardır. Özellikle hukuk ilişkilerinden kaynaklanan davaların temelinde alacak ilişkileri yatar. Alacak ilişkileri; sözleşmelerden doğan ilişkiler, işçi-işveren ilişkileri, kiraya dayalı ilişkiler gibi kişilerin serbestçe üzerinde tasarruf edecekleri alanlardır. Uygulanamayacağı alanlar ise kamuyu ilgilendiren hususlardır. Bunların başında ceza dosyaları gelir. Herhangi bir olay neticesinde ortaya bir suç çıkmışsa ve bu kamuyu ilgilendiriyorsa, taraflar bunun üzerinde serbestçe tasarruf edemezler. Aile hukuku meselelerinde de bu tür durumlar var. Örneğin velayet gibi durumlar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği hususlardandır." dedi.

Arabulucu şartına bağlı davalar neler?

Arabuluculuk sisteminin zorunlu ve ihtiyarı olarak iki kısma ayrıldığını belirten Şahin, "Zorunlu arabuluculuk, dava açılmadan önce kanun ile arabuluculuk şartına bağlanan davalardır. Tarafların sorunlarını arabulucuda halletmelerini, halledemezlerse mahkemeye başvurmalarını istiyor. Bu davaların başında işçi-işveren davaları geliyor. Bu davalar, Türkiye'de en çok mahkemelerin yükünü oluşturan davalardır. İkincisi; kira ilişkisinden kaynaklı meselelerdir. Son yıllarda zaten gündemi en çok meşgul eden konulardan biri, enflasyon nedeniyle kira davalarıdır. Üçüncüsü; ticari ilişkilerden kaynaklı davalardır. Bu tür davalar zorunlu arabuluculuğa tabidir. Dava açmadan önce arabulucuya gidilmesi gerekir. Arabuluculuk yapılmadan dava açıldığı takdirde, mahkeme dava şartı eksikliği nedeniyle davayı usulden reddediyor. Uygulanan bir diğer yöntem de ihtiyari arabuluculuk yöntemidir. Burada taraflar, kendi aralarında istediği bir arabulucuyu seçiyorlar ve yanına gidip uyuşamadıkları konu hakkında dostane bir şekilde konuşuyorlar. Çözüm bulduklarında bunu bir anlaşma belgesine bağlıyorlar." diye konuştu.

"Arabuluculuk; zaman, maliyet ve toplumsal barışa katkı sunuyor"

Türkiye'de yargılamaların uzun yıllar sürebildiğini, arabuluculuk sisteminin bu anlamda ciddi zaman ve ekonomik tasarruf sağladığını hatırlatan Şahin, "Kanun, arabuluculuğu bir çerçeveye oturtmuş. Bir kısım üç hafta artı bir hafta, bir kısmı ise altı hafta artı 2 hafta olacak şekilde sınırlandırılmış. Bu süreç içerisinde arabuluculuk uyuşmazlığı sonuçlandırılması gerekiyor. Bu şekilde zamandan bir tasarruf elde edilmiş oluyor. Yıllar süren bir yargılama neticesinde elde edilecek sonuç, aslında tarafların arabuluculuk çatısı altında bir araya gelmesiyle çok kısa bir süre içerisinde çözüme kavuşturulabiliyor. İkincisi maliyet açısından sağladığı tasarruftur. Bilindiği üzere Türkiye'de yargılamalar bir harca tabidir. Arabuluculukta ise harç masrafı yok. Dolayısıyla yargılama masraflarından tasarruf ediliyor. Arabuluculukta yalnızca anlaşma sağlandıktan sonra yüzde 6 ve azalan oranlarla bir arabulucu ücreti çıkıyor. Bu da yargılama masrafları karşısında çok düşük kalıyor. Üçüncüsü toplumsal barış konusudur. Ben burayı çok önemsiyorum. Çünkü dava sürecinde taraflar, çoğunlukla birbirleriyle ticarisi ilişkisi olan kişilerdir. Dava sürecinde bu taraflar, bir süre sonra düşmanlaşabiliyor, ticari ilişkileri tamamen bitebiliyor. Toplumda birbirlerinin itibarını zedeleyebiliyorlar. Davalarda her şey aleni bir şekilde yapılırken arabuluculukta her şey gizli bir şekilde yürütülüyor. Bir yönüyle işlerini barışla hallediyorlar. Arabuluculukta temel ilke kazan kazandır. Her iki taraf da kazanıyor." şeklinde konuştu.

"Arabuluculuk, yargı sistemine can simidi oldu"

Arabuluculuk sisteminin mahkemelere katkısının da yadsınamaz kadar büyük olduğunu kaydeden Şahin, konuşmasını şu şekilde tamamladı:

"Arabuluculuk çözülen davalar, süreç içerisinde mahkemelerin yükünü hafifletti. Dava açmadan önce insanlar arabulucuya başvurdular. Arabuluculukta anlaşmayla neticelenen davalar, yargının genel olarak yükünü hafifletti. Bununla ilgili istatistikleri de var. Bir milyonun üzerinde arabuluculuğa başvuru var. Bunlardan 400 bini anlaşma ile sonuçlandı. Tüm yargı içerisinde bir oranlama yapıldığı takdirde 2025 verilerine göre yüzde 25'e tekabül ediyor. Bir diğer katkısı da usul ekonomisi dediğimiz olay, yani yargının daha kaliteli işlemesine katkı sunmasıdır. Mahkemenin yükü ne kadar az olursa, dosyalar ne kadar az olursa, hâkimler o kadar daha fazla dosyalara çalışabilir. Böylece yargının yükü daha da hafifleyebilir. Yargının yükü hafifledikçe, yargılamada kalite de artar. Arabuluculuk, yargı sistemimize can simidi olarak getirilmiş bir sistemdir. Vatandaş hala tam olarak bunun farkında değil. Etkin bir şekilde bu süreçlerin yürütülüp vatandaşın uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması gerekir." (İLKHA)