Kâr rekorları ve milyarlık cezalar: ABD’li tekinsiz şirketlerin tartışmalı sicili

Meta'nın ödeyeceği 17 milyar dolar, şirketin geçen yıl açıkladığı 201 milyar dolarlık gelirin yanında daha küçük bir kalem gibi görünse de, genç kullanıcıların güvenliği konusunda yıllardır yöneltilen eleştirilerin şirket açısından ne kadar pahalı bir hesaplaşmaya dönüştüğünü ortaya koydu.

Meta'nın dosyası, kurumsal devlerin milyarlarca dolarlık davalarla ilk kez karşılaşması da değil.

BP'nin çevre felaketinin faturası 20 milyar dolar

Petrol devi BP, Deepwater Horizon petrol platformunda meydana gelen ve ABD tarihinin en ağır açık deniz petrol sızıntısı olarak kayda geçen felaket nedeniyle yaklaşık 20 milyar dolarlık bir uzlaşmayı kabul etti.

2016'da duyurulan anlaşma kapsamında 5,5 milyar dolarlık bölüm Temiz Su Yasası kapsamındaki sivil cezaları içerirken, milyarlarca dolar daha çevresel zararlar ile Meksika Körfezi'ndeki eyalet ve yerel yönetimlerin diğer taleplerinin karşılanmasına ayrıldı.

Ödemelerin yaklaşık 16 yıla yayılması, çevresel bir felaketin ekonomik sonuçlarının şirket bilançosunda yıllarca hissedilebileceğini gösterdi.

Enron: Kâğıt üzerindeki başarıdan iflasa

Bir dönem ABD'nin en büyük yedinci şirketi olan enerji devi Enron ise muhasebe oyunlarıyla borçlarını ve başarısız yatırımlarını uzun süre gizledi. Şirketin 2001'de iflas koruması talep etmesiyle tablo tamamen ortaya çıktı.

Çöküş, 5 binden fazla kişinin işini kaybetmesine ve çalışanların 2 milyar dolardan fazla emeklilik birikiminin silinmesine yol açtı.

Enron yöneticilerinden 24'ü dolandırıcılıktaki rolleri nedeniyle mahkum edilirken, eski CEO Jeffrey Skilling de ceza alan isimler arasında yer aldı. Açılan toplu dava sonucunda 7 milyar dolardan fazla fonun geri alınması sağlandı.

WorldCom: Rakamlar şişirildi, şirket çöktü

Telekomünikasyon şirketi WorldCom'un çöküşünün arkasında ise yaklaşık 11 milyar dolarlık muhasebe dolandırıcılığı bulunuyordu. Şirket yöneticilerinin, kârlılığı olduğundan yüksek göstermek amacıyla çalışanlara baskı yaptığı ortaya çıktı.

WorldCom 2002'de iflas ederken, yatırımcılar ve emeklilik planları üzerinden şirkete yatırım yapan hissedarlar ağır kayıplarla karşı karşıya kaldı.

Şirket 2005'te hissedarlara yaklaşık 750 milyon dolar nakit ve hisse ödemeyi kabul etti. Büyük bankalar ve muhasebe şirketlerinin dahil olduğu diğer uzlaşmaların toplamı ise yaklaşık 6 milyar dolara ulaştı.

Şirketin eski CEO'su Bernie Ebbers, menkul kıymet dolandırıcılığı ve diğer suçlardan 2005'te 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Finans devlerinin faturası da milyarlarca dolar

2008 finans krizinin öncesinde riskli mortgage bağlantılı menkul kıymetlere ilişkin yatırımcıları yanılttığını kabul eden JPMorgan Chase, 2013'te 13 milyar dolarlık tarihi bir uzlaşmaya imza attı.

Bankanın da aralarında bulunduğu büyük finans kuruluşlarının sattığı menkul kıymetlerin konut piyasasının çökmesiyle hızla değer kaybetmesi, ABD ekonomisini 1930'lardan bu yana görülen en ağır durgunluklardan birine sürükleyen finans krizinin önemli unsurlarından biri oldu.

Bir yıl sonra Bank of America da hükümetle 16,65 milyar dolarlık bir anlaşmaya vardı. Anlaşma kapsamında banka 5 milyar dolarlık nakit ceza, 4,6 milyar dolarlık telafi ödemesi ve zor durumdaki ev sahiplerine yaklaşık 7 milyar dolarlık destek sağlamayı kabul etti.

Johnson & Johnson'ın yıllara yayılan talc mücadelesi

İlaç ve sağlık ürünleri devi Johnson & Johnson da talk içeren ürünlerinin yumurtalık kanserine yol açtığını ileri süren davalarla yaklaşık yirmi yıl mücadele ettikten sonra temmuz ayında 5,5 milyar dolarlık bir uzlaşmayı kabul etti.

Şirket, talk ürünleriyle ilgili davalarda uzun süredir hukuki mücadele verirken, anlaşmanın yürürlüğe girmesi kalan davacıların en az yüzde 95'inin katılımına bağlandı.

Şirket iştiraklerinden Red River Talc'ın geçen yıl önerdiği 9 milyar dolarlık uzlaşma ise bir iflas mahkemesi hakimi tarafından reddedildi. Johnson & Johnson bu karara itiraz etmek yerine davaları mahkemede sürdürme kararı aldı.

Ortak tablo: Milyarlarca dolarlık hesaplaşmalar

Meta, BP, Enron, WorldCom, JPMorgan Chase, Bank of America ve Johnson & Johnson'ın dosyaları birbirinden farklı olsa da ortaya çıkan tablo dikkat çekici. Dünyanın en büyük şirketleri, yıllarca milyarlarca dolarlık gelirler ve güçlü kurumsal bilançolarla büyürken, güvenlik, çevre, muhasebe uygulamaları, finansal ürünler ve tüketici sağlığı gibi alanlardaki tartışmaların bedeli de yine milyarlarca dolarla ölçüldü.

Bu örnekler, şirketlerin büyüklüğünün hukuki ve toplumsal sorumluluklardan muafiyet sağlamadığını; aksine, kurumsal hataların veya tartışmalı uygulamaların sonuçlarının yıllar sonra bile devasa faturalar şeklinde geri dönebildiğini gösteriyor. (İLKHA)