Kafkasya'da İslami direnişi yeniden örgütleyen isim: İmam Necmeddin Gotsinski

Rusya'da 1917'de Çarlık yönetiminin yıkılması, yalnızca ülkenin siyasi yapısını değiştirmekle kalmadı, Kafkasya'daki Müslüman halklar için de bağımsızlık ve kendi inançları doğrultusunda yönetilme arayışını yeniden gündeme getirdi.

Bu dönemde İslam alimliği ve siyasi liderliğiyle öne çıkan İmam Necmeddin Gotsinski, Kuzey Kafkasya'da şeriat merkezli bir yönetim kurmak ve Müslümanları ortak bir mücadele etrafında toplamak için harekete geçti.

İmam Şamil'in Rus yayılmacılığına karşı yürüttüğü mücadelenin hafızalarda canlılığını koruduğu bölgede Gotsinski, İslami imamet geleneğini yeniden canlandırmayı hedefledi. Dinî ilmi, idari tecrübesi ve bölgedeki nüfuzuyla öne çıkan Gotsinski, farklı toplulukları ortak bir siyasi ve dinî hedef etrafında birleştirmeye çalıştı.

İlimden liderliğe uzanan bir mücadele

Yaklaşık 1859 yılında Dağıstan'ın Gotsu köyünde dünyaya gelen Gotsinski, İslam ilimler eğitimi aldı. Arapça ve şer'i ilimler üzerine çalıştı. Babası Muhammed Donogo'nun, Rus yayılmasına karşı mücadele etmiş İmam Şamil'in naiplerinden biri olması, onun yetiştiği çevrede direniş geleneğinin önemli bir yer tutmasını sağladı.

Gotsinski, gençlik yıllarında idari görevlerde de bulundu. 1903'te Osmanlı topraklarına yaptığı ziyarette dinî ve dünyevi ilimlere ilişkin eserleri inceleme fırsatı buldu. Dağıstan'a döndükten sonra medreselerde ders verdi.

1917'de Çarlık yönetiminin çökmesiyle ortaya çıkan siyasi boşlukta Gotsinski, dinî birikimini siyasi liderlikle birleştirerek Müslümanların geleceğinin şekillendirilmesinde etkin rol üstlendi. Kuzey Kafkasya'daki Müslüman toplulukların dinî idaresinde görev aldı ve şeriatın uygulanmasını savunan hareketin önde gelen isimlerinden biri haline geldi.

İmamet hedefi ve Müslümanların birliği

Gotsinski'nin mücadelesinin merkezinde, Kuzey Kafkasya'da İslami esaslara dayanan bir yönetim kurma hedefi bulunuyordu. Ona göre Müslümanların ortak bir irade etrafında birleşmesi, bölgenin geleceği açısından önemliydi.

1917 Ağustos'unda Dağıstan'ın Andi köyünde toplanan kongrede Kuzey Kafkasya imamı ilan edildi. Ancak bölgede siyasi sistemin nasıl şekilleneceği konusunda görüş ayrılıkları ortaya çıktı. İslami imamet yönetimini savunanlarla daha farklı bir siyasi yapı isteyenler arasında yaşanan tartışmalar nedeniyle Gotsinski, daha sonra müftülük görevini kabul etti.

Buna rağmen şeriatın uygulanması ve Müslümanların birliği yönündeki hedefinden vazgeçmedi. Din alimlerini, toplumun ileri gelenlerini, varlıklı kişileri ve savaşçıları ortak sorumluluk üstlenmeye çağırdı. Mücadelenin yalnızca silahlı güçle sınırlı olmadığını ortaya koyan yaklaşımında ilim, istişare, maddi destek ve toplumsal dayanışmaya da yer verdi.

Gotsinski, mezhepler arasındaki farklılıkların ortak tehditler karşısında birliğe engel olmaması gerektiğini belirtti. Bu çağrı, farklı toplulukların bir arada hareket etmesini hedefleyen siyasi anlayışının önemli unsurlarından biriydi.

Kızıl Ordu ve Beyaz Ordu'ya karşı direniş

Gotsinski'nin İslami yönetim kurma girişimi, bölgede hâkimiyet mücadelesi veren silahlı güçlerle karşı karşıya geldi.

Bolşeviklerin Kızıl Ordusu ile Bolşevik karşıtı Beyaz Ordu, Kuzey Kafkasya'da kontrol sağlamak isterken Gotsinski, Müslümanların siyasi bağımsızlığını korumak amacıyla silahlı direnişi örgütledi.

1918'in başlarında kuvvetleri Temir Han Şura ve Petrovsk gibi stratejik merkezlerde kontrol sağladı. Ancak Bolşeviklerin takviye birlikler, silahlı gruplar ve Hazar Denizi'ndeki unsurlardan yararlanarak bölgedeki hâkimiyetlerini yeniden kurmaya çalışması, mücadeleyi daha da ağırlaştırdı.

Gotsinski, yalnızca Dağıstan'daki gelişmelerle sınırlı kalmadı. Bakü'de Mart 1918'de Müslümanların hedef alındığı şiddet olaylarının ardından Azerbaycanlı Müslümanlara yardım ulaştırılması amacıyla askeri müdahaleyi destekledi.

Dağıstanlı gönüllüler ve farklı yerel topluluklardan oluşan kuvvetler Bakü yönünde ilerledi ancak Bolşeviklerin topçu ve takviye birliklerindeki üstünlüğü nedeniyle şehre ulaşamadı.

Bu girişim sonuç bakımından hedeflenen başarıyı sağlayamasa da Gotsinski'nin mücadelesinde Müslüman topluluklar arasındaki dayanışmanın önemli bir yer tuttuğunu gösterdi.

İslami direnişi yeniden örgütledi

Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı sonrasında Kafkasya'dan çekilmesi, bölgedeki Müslüman ve yerel siyasi hareketlerin dış desteğini zayıflattı. Gotsinski, bu gelişmenin ardından da mücadelesini sürdürdü.

1919'da Beyaz Ordu komutanı General Anton Denikin ile yürütülen görüşmelerden Kuzey Kafkasya'nın bağımsızlığı konusunda sonuç alınamadı.

Denikin'in bölgedeki hükümetin ve bağımsızlık talebinin tanınmasını reddetmesi üzerine Gotsinski dağlık bölgelere çekildi.

1920'nin sonlarına doğru yeniden genişleyen direniş hareketi, Dağıstan'ın farklı kesimlerine ve Çeçenistan'ın bazı bölgelerine yayıldı.

Gotsinski'nin kuvvetleri çeşitli köyleri ve askeri noktaları kontrol altına aldı; Sovyet yönetiminin bölgedeki hâkimiyetini yeniden kurma girişimlerine karşı koydu.

Sovyet raporlarında Ocak 1921'e gelindiğinde ayaklanmanın Dağıstan'ın yaklaşık beşte ikisini kapsadığı belirtiliyordu. Hareket, hedefleri birbirinden farklı olsa da Sovyet yönetimine karşı çıkan dinî ve millî unsurları bir araya getiriyordu.

Ancak Sovyet kuvvetlerinin askeri baskıyı artırması ve Gürcistan'daki Sovyet yönetiminin 1921'de kurulmasıyla direnişin dış destek ve ikmal imkânları daraldı. Gotsinski ve beraberindeki savaşçılar, dağlık alanlarda faaliyetlerini sürdürmek zorunda kaldı.

Mücadelesini son ana kadar sürdürdü

Askeri ve siyasi baskılara rağmen Gotsinski, Kuzey Kafkasya'nın bağımsızlığı ve İslami yönetim hedefinden vazgeçmedi.

1922'de dış destek ve siyasi tanınma arayışı kapsamında temsilcilerini yurt dışına gönderdi. Sonraki yıllarda da Sovyet karşıtı çevrelerle bağlantı kurarak direnişi yeniden canlandırmaya çalıştı.

Sovyet yönetimi, bölgede silahlı direnişi sona erdirmek amacıyla saldırılarını yoğunlaştırdı. Gotsinski, yıllarca Dağıstan ve Çeçenistan'ın dağlık bölgelerinde saklanarak faaliyetlerini sürdürdü. 5 Eylül 1925'te Çeçenistan'ın Şatoy bölgesinde yakalandı.

Bazı kaynaklarda, Gotsinski'nin kendisiyle bağlantılı oldukları gerekçesiyle tutuklanan 16 Çeçenin serbest bırakılması karşılığında teslim olmayı kabul ettiği aktarılıyor. Rostov-na-Donu'ya götürülerek sorgulanan Gotsinski, kurşuna dizilerek idam edildi.

Kaynaklar infazın tarihi konusunda farklı bilgiler veriyor; bazıları 28 Eylül, bazıları ise 15 Ekim 1925 tarihini kaydediyor.

İmam Necmeddin Gotsinski, Kuzey Kafkasya'da İslami yönetim kurma hedefi, Müslümanların birliğini sağlama çabası ve Rus askeri güçlerine karşı yıllarca sürdürdüğü direnişle bölgenin yakın tarihindeki önemli dinî ve siyasi liderlerden biri olarak öne çıktı.

Onun mücadelesi, Çarlık yönetiminin çöküşünden Sovyet hâkimiyetinin yerleşmesine uzanan çalkantılı dönemde, Kafkasya Müslümanlarının inanç, yönetim ve bağımsızlık arayışlarının simgelerinden biri haline geldi. (İLKHA)