Kuruluştan soykırım zamanına... HAMAS'ın siyasi büro liderliği nasıl evrildi?

Her aşamanın kendine özgü siyasi ve güvenlik koşulları vardır ve her liderliğin, Filistin ve bölgesel dönüşümlerin dayattığı kendi öncelikleri vardır; bunlar, kurumların ve dış örgütlenmenin inşasıyla başlayıp, Gazze Şeridi'ndeki yönetimi ele almaktan geçerek, devam eden savaş ışığında hareketin liderliğine kadar uzanır.

Siyasi büronun ortaya çıkışı: Vatan dışında liderlik

Siyasi büronun kurulması, işgalci yetkililerin 1992'de yüzlerce HAMAS kadrosunu Lübnan'ın güneyindeki Mercüzzuhur'a sürgün etmesinin ardından gerçekleşti; bu olay, hareketi dış ilişkilerini yönetmek ve kurumlarını denetlemek için organize bir siyasi çerçeve oluşturmaya yöneltti.

Dr. Musa Ebu Merzuk, siyasi büronun ilk başkanı olarak seçildi ve liderlik yıllarında hareketin siyasi varlığını pekiştirmeye, Arap ve İslam ilişkileri ağı kurmaya ve Filistin dışında siyasi büronun organizasyon yapısının ilk temellerini atmaya odaklandı.

Bu dönemde, Ebu Merzuk 1995 yılında işgalci rejimin talebi üzerine Amerika Birleşik Devletleri'nde tutuklandı ve daha sonra Halid Meşal'in liderliğinde yeni bir döneme başlamak üzere Ürdün'e gitti.

Halid Meşal: Büyük dönüşümlerin 20 yılı

1996 yılında Halid Meşal, siyasi büro başkanlığını üstlenerek, 20 yıldan fazla süren görev süresiyle hareket tarihinin en uzun süre başkanlık yapan lideri oldu.

Bu dönemde, 1997'de Ürdün'ün başkenti Amman'da kendisine yönelik bir suikast girişimi de dahil olmak üzere, önemli olaylar yaşandı; ardından hareketin liderliği Ürdün'den Suriye'ye, nihayetinde ise Katar'ın başkenti Doha'ya taşındı.

Meşal'in görev süresi boyunca hareket, en önemlileri Aksa İntifadası, 2006'daki Filistin yasama seçimlerindeki zaferi, 2007'de Gazze Şeridi'nin kontrolünü ele geçirmesi ve işgalci rejimin Gazze Şeridi'ne yönelik tekrarlanan savaşları olmak üzere, önemli siyasi ve askeri dönüm noktalarından geçti.

Meşal ayrıca Filistin uzlaşma çabalarına öncülük etti ve hareketin bölgesel ve uluslararası ilişkiler ağını genişletti. Hareketin iç tüzüğünde belirtilen süreyi tamamladıktan sonra 2017'de görevinden ayrıldı.

İsmail Heniyye: Siyasi ve diplomatik varlığı

İsmail Heniyye'nin Mayıs 2017'de siyasi büro başkanı seçilmesiyle birlikte hareket, Gazze Şeridi'ndeki iç işlerini yönetmeye devam ederken dış siyasi faaliyetlerini güçlendirme aşamasına girdi.

Görev süresi boyunca hareketin çabaları, bölgesel arabulucularla iletişim kanallarını genişletmenin yanı sıra, gerilimi azaltma, esir takası anlaşmaları ve Filistin uzlaşması alanlarında öne çıktı.

Heniyye'nin görev süresi, 2021'deki "Kudüs Kılıcı" savaşına ve ardından 7 Ekim 2023'ten sonra baş gösteren savaşa da tanıklık etti ve bu da onu, Temmuz 2024'te İran'ın başkenti Tahran'da suikasta uğramadan önce, bölgesel ve uluslararası düzeyde hareketin en önde gelen siyasi figürlerinden biri haline getirdi.

Sinvar... Tarihteki en kısa görev süresi

Ağustos 2024'te, hareketin Şura Konseyi, savaş koşullarına rağmen Gazze Şeridi içinden liderliğin devam ettiğinin bir vurgusu olarak görülen bir hamleyle, İsmail Heniyye'nin yerine Yahya Sinvar'ı siyasi büro başkanı olarak seçti.

Ancak, başkanlığı, bu görevin kurulmasından bu yana en kısa süren başkanlık oldu ve sadece yaklaşık iki ay sürdü. Sinvar, aynı yılın Ekim ayında suikasta uğrayarak, tarihinin en karmaşık savaşlarından birinde hareketi yönetmekle bağlantılı olağanüstü bir dönemi sona erdirdi.

Halil el-Hayye: Yeni bir aşamanın zorlukları

Halil el-Hayye'nin siyasi büro başkanı olarak seçilmesi , hareketin kuruluşundan bu yana en karmaşık koşullar altında gerçekleşen yolculuğunda yeni bir dönüm noktası oluşturuyor.

Yeni liderliğin karşı karşıya olduğu en önemli zorluklar siyasi müzakereleri yönetmek, Gazze Şeridi'ndeki gelişmelerle başa çıkmak, bölgesel ilişkileri sürdürmek ve son yıllarda en önde gelen liderlerinden bazılarının kaybının ardından hareketin kurumlarını yeniden organize etmek oldu.

30 yılı aşkın bir süredir, HAMAS'ın siyasi bürosunun liderliğindeki değişimler, hareketin karşılaştığı değişimlerin doğasını yansıtmıştır. Kurum inşası ve dış operasyonlar aşamasından, Gazze'deki yönetim otoritesinin yönetimine ve ardından savaş zamanında harekete liderlik etmeye kadar, siyasi büro başkanlığı, hareketin siyasi ve örgütsel yönlerini şekillendirmede en etkili dönüm noktalarından biri olmuştur. Bugün, Filistin ve bölgesel düzeyde benzeri görülmemiş zorlukların ortasında, Halil el-Hayye'nın liderliğinde yeni bir aşamaya giriyor. (İLKHA)