Doç. Dr. Yurt'tan "bağımlılık" uyarısı: En büyük risk önemsememek!

Genç İstişare Meclisi tarafından “Aile, Bağımlılık ve Değerler Eğitimi” Çalıştayı düzenlendi.

Çalıştayda bağımlılık konusunda sunum yapan Yeşilay Cemiyeti Bingöl Şubesi şube sekreteri Doç. Dr. Bayram Yurt, bağımlılığın birey, aile ve toplum üzerindeki etkilerini anlattı.

Konuşmasına bir mescitte yaşanan olayı anlatarak başlayan Yurt, “Mescitte namaz kılıyormuş. Yanından geçen birisi demiş ki: ‘Maşallah, ne huşu içinde namaz kılıyor.’ Dönmüş, demiş: ‘Aynı zamanda oruçluyum!’” ifadelerini kullandı.

Kendisinin aynı zamanda Gıda Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi olduğunu belirten Yurt, 17 yıldır Türkiye Yeşilay Cemiyeti yönetiminde yer aldığını, yaklaşık 10 yıldır da Türkiye Yeşilay Cemiyeti Genel Sekreterliği görevini yürüttüğünü söyledi.

“Bağlılık ile bağımlılığı birbirinden ayırmak lazım”

Bağlılık ile bağımlılığın birbirinden ayrılması gerektiğini belirten Yurt, sıla-i rahim gibi kavramların bağlılık kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, bağımlılığın ise bunun tam tersi bir durum olduğunu söyledi.

Yurt, günümüzde savaşların yalnızca silah, tank ve toplarla yürütülmediğini belirterek bağımlılığın da toplumlar açısından önemli bir mücadele alanı haline geldiğini ifade etti.

Bağımlılığın tek bir tanımının bulunmadığını belirten Yurt, “Bir insan, maddi ve manevi olarak zarar gördüğü halde bir maddeden veya bir nesneden vazgeçemiyorsa bağımlıdır” dedi.

Bağımlılığın çok geniş bir alanı kapsadığını vurgulayan Yurt, kişinin yalnızca ev ortamında korunmasının yeterli olmadığını, çocukların odalarında kullandıkları telefon ve dijital cihazlar üzerinden de birçok içeriğe ulaşabildiğini söyledi.

Bağımlılığı bağımlı kişilik ve davranışsal bağımlılık olarak iki ana başlıkta ele alan Yurt, insan ilişkilerinin de bağımlılığa dönüşebileceğine dikkat çekti.

Anadolu’daki “Ölüsü olan bir gün, delisi olan her günü ağlar” sözünü hatırlatan Yurt, bir insana aşırı bağımlılığın kişinin mahallesini, şehrini hatta ülkesini değiştirmesine kadar varabileceğini belirtti.

“Bağımlılık bir kısır döngüdür”

Bağımlılığın bir kısır döngü olduğunu ifade eden Yurt, bağımlılıktan kurtulmada çevrenin önemine dikkat çekti.

Yurt, “Etrafında sizler gibi nezih mekânları dolduran dostlar” bulunmasının önemine vurgu yaparak dost ile arkadaş kavramlarının aynı olmadığını söyledi.

Bağımlılık sürecinde dopaminin rolüne de değinen Yurt, beynin haz mekanizmasının bağımlılık nedeniyle değişebildiğini ve kişinin daha önce keyif aldığı şeylerden yeterli hazzı alamamaya başlayabildiğini ifade etti.

Bağımlılık açısından herkesin risk altında olduğunu belirten Yurt, ancak risk düzeylerinin kişiden kişiye değişebildiğini söyledi.

“Her zaman def-i şer, celb-i nef’a racihtir” sözünü hatırlatan Yurt, kötülükten korunmanın iyiliği gerçekleştirmekten önce geldiğini ifade etti.

Arkadaş çevresinin önemine de dikkat çeken Yurt, “Bülbül güle, karga leşe götürür” sözünü hatırlattı ve “Arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim” sözünü Hz. Ali’ye atfen aktardı.

“Söylem değil, eylem önemli”

Kötü alışkanlıkların yayılmasının kolay, zararların telafi edilmesinin ise zor olduğunu belirten Yurt, bunu bir binanın yapımı ve yıkılması üzerinden örneklendirdi.

Ailenin bağımlılık açısından önemli bir risk faktörü olduğunu ifade eden Yurt, çocukların yetişmesinde anne ve babaların rol model olmasının belirleyici olduğunu söyledi.

“Anne babanın dediğini yap, öğretmenin dediğini yap, yaptığını yapma” sözünü hatırlatan Yurt, “Artık söylem değil, eylem önemli” dedi.

Anne ve babası sürekli telefon kullanan çocukların da benzer alışkanlıklar geliştirebildiğini belirten Yurt, çocukların aile içerisinde yalnızlaşabildiğini söyledi.

Bir annenin kendisine, çocuğunun kendi seslenişlerine cevap vermediğini ancak telefondan gelen arama ve mesajlara hemen karşılık verdiğini anlattığını aktaran Yurt, bunun teknolojik bağımlılığın geldiği noktayı göstermesi açısından önemli olduğunu ifade etti.

“Erişilebilirlik de bir risk faktörüdür”

Bağımlılıkta erişilebilirliğin de önemli bir risk faktörü olduğunu vurgulayan Yurt, alkol satışı yapan ve Türkiye genelinde bilinen bir market zinciri üzerinden örnek verdi.

Genç ilçesine geldiğini ve yolda marketi gördüğünü belirten Yurt, Yeşilay mensubu olarak söz konusu yerden alışveriş yapmadığını söyledi. Bunun kişisel dindarlıkla ilgili olmadığını belirten Yurt, alkol ürünlerinin kasaların önüne yerleştirilerek müşteriye hatırlatılmasını eleştirdi.

Yurt, erişilebilirliğin bağımlılık davranışları üzerinde etkili olduğunu ifade etti.

Avrupa ve özellikle Hollanda üzerinden uyuşturucuyla ilgili uygulamalara da değinen Yurt, Türkiye'nin bu ülkelerle aynı şartlarda değerlendirilemeyeceğini ve Türkiye'de böyle bir uygulamanın bulunmadığını söyledi.

Yeşilay 5 temel bağımlılıkla mücadele ediyor

Türkiye Yeşilay Cemiyetinin temel olarak 5 bağımlılık alanına odaklandığını belirten Yurt, bunların tütün, alkol, kumar, uyuşturucu ve teknoloji bağımlılığı olduğunu söyledi.

Ancak bağımlılığın yalnızca bu beş başlıkla sınırlı olmadığını ifade eden Yurt, farklı bağımlılık türlerinin de bulunduğuna dikkat çekti.

Maneviyat ile bağımlılık arasındaki ilişkiye yönelik yapılan doktora çalışmasından da söz eden Yurt, manevi yönü güçlü kişilerin bağımlılığa yakalanma ihtimalinin daha düşük olduğunu ancak bunun hiçbir zaman sıfıra inmediğini söyledi.

Bu durumu eski bir bomba üzerinden örneklendiren Yurt, bir çobanın eski bir bombaya dokunması halinde hayatını kaybedebileceğini, bomba imha uzmanının ise gerekli bilgi ve mesafeyle müdahale edebildiğini belirtti.

Yurt, bilgi sahibi olmamanın bağımlılık konusunda ciddi bir risk oluşturduğunu vurguladı.

“Bir kereden bir şey olmaz” uyarısı

Bağımlılıkla mücadelede en tehlikeli ifadelerden birinin “Bir kereden bir şey olmaz” olduğunu belirten Yurt, özellikle sigara ve uyuşturucu konusunda ilk kullanımın ciddi riskler taşıdığını söyledi.

Bağımlılığın kesinlikle çıkışı olmayan bir yol olmadığını vurgulayan Yurt, amacının insanları umutsuzluğa sürüklemek olmadığını belirtti.

İrade konusuna da değinen Yurt, kişinin gerçekten istemesi ve karar vermesi halinde birçok şeyi başarabileceğini söyledi.

Iğdır'da sigara bırakma çalışmaları yürüttüğünü belirten Yurt, herhangi bir ilaç kullanmadan, irade ve kararlılık üzerinden 200'den fazla kişinin sigarayı bırakmasına yardımcı olduğunu ifade etti.

Bingöl'de Yeşilay Danışmanlık Merkezi'nin (YEDAM) bulunduğunu belirten Yurt, merkezin TOKİ Camii'nin karşısında hizmet verdiğini söyledi.

Cumhurbaşkanlığı himayesinde çalışmalarını sürdüren YEDAM'da uzman psikolog ve sosyologların bağımlılıkla mücadele eden kişilere ücretsiz destek verdiğini belirten Yurt, buraya başvuran kişilerin gelecekte iş veya memuriyet hayatında sorun yaşayacağı yönündeki endişelerin yersiz olduğunu ifade etti.

Merkezdeki başvuruların kişilerin sosyal hayatını olumsuz etkileyecek şekilde üçüncü kişilerle paylaşılmadığını belirten Yurt, ailelerin bu konuda çekinmemesi gerektiğini söyledi.

“Önemsememek en kötüsü”

Bağımlılığın zaman içerisinde farklı bağımlılıklara kapı aralayabildiğine dikkat çeken Yurt, sigara kullanımının alkol, kumar veya uyuşturucu gibi başka bağımlılıklara geçişi kolaylaştırabileceğini söyledi.

“Önemsememek” durumunun en kötü aşamalardan biri olduğunu belirten Yurt, bilmemekten daha kötü olanın kişinin bilmediğini de bilmemesi olduğunu ifade etti.

Uyuşturucu konusunda da ağır uyarılarda bulunan Yurt, uyuşturucu kullanan kişinin bağımlılık sürecine çok hızlı girebildiğini ve uyuşturucunun insan sağlığı üzerinde ağır sonuçlar oluşturduğunu söyledi.

“Ben neyim, neciyim, nereden geliyorum?”

Bağımlılıkla mücadelenin temelinde farkındalığın bulunduğunu belirten Yurt, insanların kendilerine “Ben neyim, neciyim, nereden geliyorum, hayat nedir?” gibi soruları sorması gerektiğini söyledi.

Telefon bağımlılığıyla ilgili “nomofobi” kavramına da değinen Yurt, telefonuna ulaşamama veya telefonundan ayrı kalma korkusunun giderek yaygınlaştığını ifade etti.

Telefonun şarjının bitmesinin kişinin kendi şarjının bitmesi gibi algılanabildiğini belirten Yurt, teknolojiyle sağlıklı bir ilişki kurulması gerektiğini söyledi. (İLKHA)