Pakistan yönetimindeki Keşmir'de neler oluyor?

Hindistan ve Pakistan yönetimindeki Keşmir arasında paylaşılan, askerileştirilmiş bir bölge olan Poonch bölgesinin Pakistan tarafının komiseri Sardar Waheed Khan, yabancı medyaya yaptığı açıklamada, "suçluların ateş açması sonucu" dört polis memuru ve bir yoldan geçen kişinin öldüğünü söyledi. Altı protestocunun da öldürüldüğünü belirtti.

Polis Şefi Liaqat Malik, Pazar günü yaşanan çatışmalarda 23 güvenlik görevlisi ve 50 protestocunun yaralandığını söyledi.

Cuma günü yerel yetkililer, ziyaretçileri bölgeye seyahat etmekten kaçınmaya çağıran bir uyarı yayınlamıştı.

Keşmir, hem Hindistan hem de Pakistan tarafından tamamı üzerinde hak iddia edilen, Çin'in de bir kısmını işgal ettiği tartışmalı bir Himalaya bölgesidir. Pakistan yönetimindeki Keşmir – yerel olarak Azad Jammu ve Keşmir (AJK) olarak bilinir – kendi başbakanı ve yasama meclisiyle yarı özerk bir sistem altında yönetilir, ancak nihai yetki İslamabad'dadır. 2017 nüfus sayımına göre nüfusu dört milyonu aşmaktadır. Hindistan yönetimindeki Keşmir'den Kontrol Hattı (LoC) olarak bilinen hatla ayrılmıştır.

LoC, tartışmalı Keşmir bölgesini Hindistan ve Pakistan yönetimindeki bölgeler arasında ayıran 740 km (459 mil) uzunluğundaki askeri sınırdır.

Protestoların arkasında kim var?

Jammu Keşmir Ortak Halk Eylem Komitesi (JAAC), 2023 yılında bölgenin Pakistan yönetimindeki kesiminde protesto hareketinin lideri olarak ortaya çıkan, tabandan gelen bir çatı örgütüdür. Aktivist Shaukat Nawaz Mir liderliğindeki JAAC, tüccarları ve sivil toplum gruplarını temsil etmektedir.

Cuma günü, yerel yönetim, Pakistan yönetimindeki Keşmir'de yürürlükte olan 2014 Terörle Mücadele Yasası adlı bölgesel yasal çerçeve kapsamında JAAC'ı yasakladı.

Hükümetin İçişleri Bakanlığı bir genelgeyle, JAAC'ın "terörizmle meşgul olduğunu, devletin barış ve güvenliğine zarar verecek şekilde hareket ettiğini, halkı korkutarak, nefreti körükleyerek ve toplumda ve genel olarak halkta güvensizlik duygusu yaratarak devlette anarşi yaratmakla meşgul olduğunu vb." iddia etti.

Geçmişte, JAAC tarafından düzenlenen protestolar, protestocular ve güvenlik güçleri arasında şiddetli çatışmalara ve can kayıplarına yol açmıştı.

Mir, Pazar günü yaşanan olaya ilişkin X kanalında yayınladığı bir video mesajında, yetkilileri Rawalakot'ta şiddet olaylarını başlatmakla suçlayarak, "Devlet, Rawalakot'ta halkımıza karşı bir katliam başlattı." dedi.

Pakistan Poonch Komiseri Khan ise buna karşılık, “JAAC liderliği bunu katliam olarak nitelendirerek halkı yanıltıyor. Devletin eylemi, kanun ve düzeni yeniden sağlamayı amaçlıyordu.” dedi.

İnternet izleme grubu NetBlocks, Salı günü yaptığı açıklamada, verilerinin Pakistan yönetimindeki Keşmir'de internet erişiminin art arda üçüncü gün de ciddi şekilde kısıtlı kaldığını gösterdiğini belirtti.

Bu protestoların ardındaki tetikleyici unsur nedir?

Bu protestolar, Pakistan yönetimindeki Keşmir'in yasama organında, Hindistan yönetimindeki Keşmir'den gelip şu anda Pakistan'ın diğer bölgelerinde yaşayan mülteciler için ayrılan 12 koltuğa karşı yapılıyor. Mülteciler Pakistan yönetimindeki Keşmir'de yaşıyorlarsa, bu ayrılmış koltuklar için aday olamazlar.

Bölge, 27 Temmuz'da toplam 45 sandalyeden oluşan (12'si ayrılmış sandalye olmak üzere) bir sonraki yasama meclisini seçmek için oy kullanacak.

JAAC, ayrılmış kontenjanların kaldırılmasını talep ediyor ve yasama organındaki tüm koltukların, Pakistan yönetimindeki Keşmir'de gerçekten ikamet edenlere verilmesi gerektiğini, Pakistan genelinde dağınık halde yaşayan diğer seçim bölgelerinde yaşayanlara verilmemesi gerektiğini savunuyor.

Şu anda Karaçi'de yaşayan, ancak aslen Pakistan yönetimindeki Keşmir bölgesinin büyük bir bölümünü oluşturan Gilgit Baltistan bölgesindeki Kontrol Hattı yakınlarındaki bir köyden olan gazeteci Abdul Jabbar Nasir, El Cezire'ye verdiği demeçte, bu koltukların 1947'de Hindistan işgalindeki Keşmir'den Karaçi'ye veya Pakistan'ın herhangi bir başka bölgesine göç edenler için ayrıldığını söyledi.

Nasir, ayrılmış kontenjanların 1940'ların sonlarından beri çeşitli biçimlerde var olduğunu ve Pakistan yönetimindeki Keşmir'in 1974'te kabul edilen geçici anayasasında resmileştirildiğini açıkladı. Bu anayasa, bölgeyi kendi başbakanı, cumhurbaşkanı ve mahkemeleri olan özerk bir devlet olarak ele alırken, savunma, dışişleri, para birimi ve iletişim Pakistan'ın kontrolünde kalıyor.

Nasir, "Eğer anayasal olarak sağlanan koruma bu protestocular tarafından değiştirilmeye başlanırsa, işlerin yolunda gideceğini sanmıyorum." dedi ve “Bu koltukların varlığı şart. Eğer bunları kaldırırsak, bir yandan Pakistan'ın Birleşmiş Milletler'deki Keşmir devleti talebi zayıflayacak, diğer yandan da Hindistan'ın talebi güçlenecektir." ifadelerini ekledi.

Hindistan'ın tarihsel olarak parlamentosunda ve eski Jammu ve Keşmir meclisinde bir dizi sandalyeyi boş bırakarak, bu organların Pakistan kontrolündeki bölgeler de dahil olmak üzere eski prensliğin tamamını temsil ettiğini iddia ettiğini aktaran Nasir, eğer Pakistan şimdi Pakistan yönetimindeki Keşmir'de mülteci temsilini ortadan kaldırırsa, Hindistan'ın her iki ülkenin de ihtilaflı bölgenin kendi kısımları üzerindeki kontrollerini fiilen "düzenlediğini" iddia edebileceği uyarısında bulundu.

Mayıs ayı sonlarında Pakistan ve Pakistan yönetimindeki Keşmir'den liderlerin de yer aldığı federal bakanlar heyeti ile JAAC liderliği arasında yapılan uzun görüşmeler bir ilerleme sağlamadı. Bunun sonucunda JAAC, Salı günü yapılacak protestonun planlandığı gibi devam edeceğini duyurdu.

Pazar günü, Pakistan yönetimindeki Keşmir'de bulunan Azad Jammu ve Keşmir Yüksek Mahkemesi, ayrılan 12 koltuğun anayasal olarak korunduğuna ve bu uygulamanın kaldırılması için anayasa değişikliğine ihtiyaç duyulacağına karar verdi.

İslamabad merkezli Quaid-i-Azam Üniversitesi Afrika, Kuzey ve Güney Amerika Bölge Çalışmaları Merkezi Direktörü Raja Qaiser Ahmed, El Cezire'ye yaptığı açıklamada, "Bu karar, mevcut düzenlemeye meydan okumak isteyen gruplar için yasal yolu fiilen kapattı ve [JAAC] tarafından yapılan protesto çağrılarını yoğunlaştırdı." dedi.

Daha derin sorunlar nelerdir?

Uzmanlar, mevcut krizin Pakistan yönetimindeki Keşmir'de yönetim, siyasi temsil, kaynak tahsisi ve bölgesel özerklik konularında uzun süredir devam eden daha derin bir tartışmanın parçası olduğunu söylüyor. Bugün yapılan protesto, JAAC tarafından düzenlenen dördüncü protesto oldu.

Ahmed, "Mevcut kriz, Azad Keşmir'de yönetişim, siyasi temsil, kaynak dağıtımı ve bölgesel özerklik konularındaki daha geniş ve uzun vadeli bir tartışmayı yansıtıyor. Mülteci kontenjanı sorunu mevcut seferberliğin odak noktası haline gelmiş olsa da, bu sorun son birkaç yıldır tekrar tekrar gündeme gelen daha geniş kapsamlı şikayetlerle iç içe geçmiştir." dedi.

Eylül ve Ekim 2025'te JAAC, resmi olarak 38 maddelik kapsamlı bir talep bildirgesi yayınladı ve sokağa çıkma yasağı başlattı. Hükümet, JAAC tarafından başlatılan sokağa çıkma yasağına karşılık olarak, tam bir iletişim kesintisi uyguladı.

Protestoların kökeni, Mayıs 2023'te, bölge sakinlerinin fahiş elektrik faturalarına, yaygın un kaçakçılığına ve sübvansiyonlu buğday tedarikindeki ciddi kıtlığa karşı ilk kez protesto gösterileri düzenlemesiyle başladı. Hareket, Mayıs 2024'te protestocuların Muzaffarabad'a doğru uzun bir yürüyüşe çıkmasıyla ilk büyük çatışma noktasına ulaştı. Ardından gelen şiddetli çatışmalarda, aralarında bir polis memurunun da bulunduğu en az beş kişi hayatını kaybetti.

38 maddelik tüzük, mevcut gerilimlerin odak noktası olmaya devam ediyor. Tüzüğün talepleri arasında ekonomik destekler, yolsuzluk yapan yetkililerin soruşturulması, sosyal refah ve altyapı ile 12 ayrılmış koltuğun kaldırılması yer alıyor.

Pakistan yönetimindeki Keşmir Yasama Meclisi'nde en çok sandalyeye sahip parti olan Pakistan Halk Partisi'nin (PPP) başkanı Bilawal Bhutto-Zardari, Pazar günü yaptığı açıklamada, bölgedeki devam eden gerilimleri görüşmek üzere Başbakan Şahbaz Şerif ile bir araya geleceğini söyledi. (İLKHA)