Ülkelerin rekabet ettiği kuantum hesaplama nedir?

ABD, Çin ve Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülke, geleceğin stratejik teknolojileri arasında gösterilen kuantum sistemlerinin geliştirilmesi için milyarlarca dolarlık yatırımlar gerçekleştiriyor.

Kuantum hesaplama, klasik bilgisayarlarda kullanılan 0 ve 1 değerlerini temel alan bitler yerine, kuantum fiziğinin süperpozisyon ve dolaşıklık özelliklerinden yararlanan kübitlerle çalışıyor. Bu teknoloji, özellikle moleküler simülasyon, ilaç geliştirme, yeni malzemelerin tasarımı, karmaşık optimizasyon problemleri ve şifreleme alanlarında önemli avantajlar sağlayabilecek potansiyel taşıyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine göre, dünya genelinde hükûmetler 2013-Kasım 2025 döneminde kuantum bilim ve teknolojilerine yaklaşık 55,7 milyar dolarlık kamu desteği açıkladı. Söz konusu miktar yalnızca kuantum hesaplamayı değil, kuantum haberleşme ve algılama teknolojilerini de kapsıyor. McKinsey'nin 2026 tarihli raporunda ise kuantum teknolojileri girişimlerine yönelik yatırımların 2025 yılında 12,6 milyar dolara ulaştığı bildirildi.

Kuantum teknolojilerinde rekabetin merkezinde ABD ve Çin bulunuyor. ABD, IBM, Google, Microsoft ve Amazon gibi teknoloji şirketlerinin yanı sıra üniversiteler ve kamu araştırma kurumları aracılığıyla sektördeki konumunu güçlendirmeye çalışıyor. Çin ise devlet destekli araştırma programları, yerli çip geliştirme çalışmaları ve kuantum haberleşme altyapılarına yönelik yatırımlarla teknolojik kapasitesini artırmayı hedefliyor.

ABD merkezli SCSP'nin 2026 tarihli değerlendirmesine göre, ABD kuantum alanındaki bilimsel yayınlar ve özel sektör yatırımlarında önemli bir konumda bulunurken Çin patent başvuruları ve devlet destekli araştırmalarda öne çıkıyor. Bu durum, rekabetin yalnızca bilgisayarların işlem kapasitesi üzerinden değil, patentler, üretim altyapısı, bilimsel araştırmalar ve ticari uygulamalar üzerinden de şekillendiğini gösteriyor.

Avrupa Birliği de ABD ve Çin karşısındaki teknolojik kapasitesini artırmak amacıyla 2030 hedefli Kuantum Avrupa Stratejisi'ni devreye aldı. Strateji kapsamında araştırma altyapısının geliştirilmesi, kuantum teknolojilerinin sanayiye aktarılması, girişimlerin desteklenmesi ve nitelikli araştırmacı yetiştirilmesi hedefleniyor.

Kuantum teknolojileri, ekonomik uygulamaların yanı sıra ulusal güvenlik ve savunma alanlarında da stratejik önem taşıyor. Özellikle gelecekte yeterli kapasiteye ulaşacak kuantum bilgisayarların mevcut bazı şifreleme yöntemlerini tehdit edebilme ihtimali, ülkeleri kuantum sonrası kriptografi olarak adlandırılan yeni güvenlik sistemleri geliştirmeye yöneltiyor. Teknolojinin hassas navigasyon, haberleşme, radar ve savunma sistemlerinde de yeni uygulama alanları oluşturması bekleniyor.

Türkiye de kuantum teknolojilerinde ulusal kapasitesini geliştirmeye yönelik çalışmalar yürütüyor. Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK, üniversiteler ve özel sektör kuruluşları bünyesinde kuantum hesaplama, kuantum haberleşme ve algılama alanlarında araştırmalar gerçekleştiriliyor. Türkiye Kuantum Platformu ve üniversitelerdeki araştırma laboratuvarları da bu alanda yerli uzmanlık ve araştırma altyapısının geliştirilmesine katkı sağlıyor.

Uzmanların değerlendirmelerine göre, kuantum hesaplama teknolojisinin yaygınlaşmasının önündeki en önemli engeller arasında kübitlerin hassas yapısı, yüksek hata oranları, maliyetler ve ölçeklenebilirlik sorunları bulunuyor. Bu nedenle küresel rekabette belirleyici unsurun yalnızca daha fazla kübit üretmek değil, güvenilir ve gerçek dünya problemlerinde kullanılabilir kuantum bilgisayarlar geliştirmek olması bekleniyor. (İLKHA)