Yumurta dondurmada yaş engeli ve mevzuat sınırı: "Genç yaşta dondurulan yumurtanın verimi çok daha yüksek"

Antalya’da düzenlenen 13. Üreme Sağlığı ve İnfertilite Kongresi’nde Türkiye’de isteğe bağlı yumurta dondurmanın, yalnızca kemoterapi, düşük over rezervi veya cerrahi gibi tıbbi gerekçelerle yasal şekilde uygulanabildiği vurgulandı. TSRM Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Işıl Kasapoğlu, "Genç yaşlarda ve kaliteli yumurta dondurduğumuzda verimlilik çok daha yüksek oluyor; ileri yaşta aynı başarıyı elde etmek neredeyse imkânsız hale geliyor" dedi.
Türk Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği tarafından düzenlenen 13. Üreme Sağlığı ve İnfertilite Kongresi, Antalya’da gerçekleştirildi. Türkiye’nin azalan doğurganlık oranı, IVF’nin toplumsal etkileri ve yumurta dondurmada yaşa bağlı başarı oranları kongrede bilimsel verilerle ele alındı.
Kongre sonrası değerlendirmelerde bulunan TSRM Yönetim Kurulu Üyesi ve Kongre Sekreteri Prof. Dr. Işıl Kasapoğlu, Türkiye’de yumurta dondurmanın mevzuata göre yalnızca belirli tıbbi şartlarda mümkün olduğunu hatırlatarak uygulamadaki sınırları anlattı.

"Türkiye’de isteğe bağlı yumurta dondurma yapılamıyor"
Kasapoğlu, yumurta dondurmanın yasal çerçevesine ilişkin şu bilgileri paylaştı: "Normalde Türkiye Cumhuriyeti’nde yönetmelik gereği yumurta veya gonad hücresinin dondurulması yasal değil. Ama bazı şartlarda devlet buna müsaade ediyor. Hasta gonadotoksik yani overlerine zarar verecek bir tedavi alacaksa ki bunun başında kemoterapi geliyor, over rezervi düşükse ya da overlere zarar verecek bir cerrahi işlem yapılacaksa yumurta dondurmamıza izin veriliyor. Bunun dışında sosyal prezervasyon dediğimiz, birçok Avrupa ülkesinde yaygın olan isteğe bağlı yumurta dondurma uygulaması var. Yani kadınlar herhangi bir tıbbi endikasyon olmadan, sadece ilerideki doğurganlıklarını korumak için yumurtalarını dondurabiliyor. Bizde ise bu mümkün değil; yalnızca özel tıbbi durumlarda dondurma yapabiliyoruz. Bu da şu sonucu doğuruyor; kadınlar daha genç yaşlarda ve yumurta kalitesinin yüksek olduğu dönemde bu işlemi yaptıramadığı için başarı şansı düşüyor. Çünkü rezerv azaldıktan sonra ya da ileri yaşta yapılan yumurta dondurma işlemlerinde verim çok daha düşük oluyor."

Hastalar ağır tedavi sürecine ek olarak maliyet yüküyle mücadele ediyor
Kemoterapi gibi ağır tedaviler öncesinde yumurta dondurmak isteyen hastaların hem fiziksel hem de ekonomik olarak zorlandığını vurgulayan Kasapoğlu, süreci şöyle anlattı: "Kemoterapi hastaları zaten çok zor bir sürecin içinden gelmiş oluyorlar. Bir de bunun maliyetini üstlendiklerinde demoralize olabiliyorlar. Aslında yumurta dondurmak onlar için geleceğe dair bir umut. Tedaviye giderken üreme potansiyelinin korunduğunu bilmek hastayı motive eden bir süreç."
Kasapoğlu, maliyetlerin ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir destek olacağını da sözlerine ekledi.

"Erken yaşta dondurulan yumurtanın başarısı çok daha yüksek"
Yaş faktörünün kritik önem taşıdığını vurgulayan Kasapoğlu, başarı oranlarının neden yaşa bağlı olduğunu şu sözlerle anlattı: "Kadınlar daha genç yaşlardayken ve yumurta kalitesi yüksekken dondurma işlemi yapılabildiğinde başarı oranı belirgin biçimde artıyor. Çünkü over rezervi azaldıktan sonra ya da ileri yaşlarda yapılan yumurta dondurma işlemlerinde aynı verimi elde etmek mümkün olmuyor. Örneğin 42 yaşındaki bir hastanın ileride canlı doğuma ulaşabilmesi için 20 ile 30 arasında yumurta toplaması gerekiyor. Bu sayıya tek bir denemede ulaşmak neredeyse imkansız, çünkü çok yüksek bir rezerv gerektiriyor. Bu nedenle bu işlemin daha ileri yaşlara bırakılmadan, daha erken dönemde yapılabilmesi hastalar için çok daha verimli olabilir. Bunlar, üzerinde düzenleme yapılması gereken önemli noktalar olarak değerlendirilebilir."

"Dikkate alınması gereken tek konu anne yaşı"
Yumurta ve embriyo dokularının saklama süresine ilişkin yanlış bilinenleri düzelten Kasapoğlu, şu açıklamayı yaptı: "Dondurulan yumurta ve embriyo dokuları istenildiği kadar saklanabiliyor. Herhangi bir süre sınırlaması yok; beş yıl saklandı, artık imha edilmeli gibi bir uygulama bulunmuyor. Burada dikkate alınması gereken tek konu anne yaşı. Bazı ülkelerde çok ileri yaştaki gebeliklerde komplikasyon riski arttığı için belirli sınırlamalar getirilebiliyor. Bu da anne sağlığını korumak amacıyla yapılıyor. Örneğin kadın yumurtasını 30 yaşında dondurduysa, 40 yaşında bu yumurtaları kullanabilir. Biz bu konuları kendi içimizde öneriler geliştirmek üzere tartışıyoruz ancak şu an için Türkiye’de bu konuda bir düzenleme yapılacağına dair bir bilgi duymadım."