128 ülkeden otonom silahlar için uluslararası düzenlemeye kapı aralayan metin

Ayrım gözetmeksizin kullanılan veya aşırı yaralanmalara yol açtığı değerlendirilen silahları düzenleyen ya da yasaklayan uluslararası sözleşmeye taraf 128 ülke, otonom silah sistemlerine ilişkin uluslararası kuralların önünü açabilecek b metin üzerinde mutabakata vardı.

Taraf ülkelerin üzerinde uzlaştığı metin, bağlayıcı nitelik taşımıyor ancak gelecekte otonom silah sistemlerine yönelik resmi bir uluslararası anlaşma için müzakerelerin başlatılmasının önünü açabilecek.

Söz konusu silah sistemleri, hedefleri belirleme ve angaje olma süreçlerini farklı düzeylerde insan müdahalesi olmaksızın gerçekleştirebiliyor. Bu sistemler kamuoyunda zaman zaman "katil robotlar" olarak nitelendiriliyor.

Mutabakat, bu tür silahların nasıl düzenleneceğine ilişkin 10 yılı aşkın süredir devam eden uluslararası görüşmelerin ardından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Ancak insan hakları ve silahların sınırlandırılması alanında faaliyet gösteren bazı kuruluşlar, üzerinde anlaşmaya varılan metnin otonom silah tanımı ile bu sistemlerin siviller üzerindeki olası zararlarını azaltmaya yönelik tedbirler açısından zayıflatıldığını savundu.

Stop Killer Robots İcra Direktörü Nicole van Rooijen, Reuters'a yaptığı açıklamada "Devletlerin son üç yılda metin üzerinde yürüttüğü çalışmaların son saatlerde önemli ölçüde sulandırılması gerçekten büyük bir utanç." değerlendirmesinde bulundu.

Otonom silahların kullanımına ilişkin tartışmalar, özellikle Ukrayna, Sudan ve Orta Doğu'daki çatışmalarda ölümcül otonom silah sistemlerinin kullanımına yönelik endişelerin artmasıyla yeniden gündeme geldi.

ABD ve Rusya bağlayıcı kurallara karşı

Müzakerelerin son aşamasında özellikle ABD ve Rusya'nın itirazları nedeniyle metin üzerindeki görüşmelerin gece geç saatlere kadar sürdüğü belirtildi.

Washington ve Moskova, otonom silahlar konusunda uluslararası hukuk açısından bağlayıcı kurallar yerine ülkelerin kendi ulusal düzenlemelerini ve kılavuzlarını oluşturmasını tercih ediyor.

ABD'nin, üzerinde uzlaşılan bağlayıcı olmayan metinde özellikle insanların karar süreçlerindeki rolüne ilişkin daha fazla esneklik talep ettiği aktarıldı.

128 ülkenin üzerinde uzlaştığı metin, bağlayıcı olmamasına rağmen otonom silahların kontrolüne yönelik uluslararası ve hukuken bağlayıcı bir düzenleme için müzakerelerin başlamasında önemli bir eşik oluşturabilir. (İLKHA)