Bilimsel işbirliğine siyasi engel: Çin, ABD’nin fon kısıtlamalarına tepki gösterdi

Çin, ABD yönetiminin Çinli üniversite ve araştırma kurumlarına yönelik fon kısıtlamalarına sert tepki göstererek Washington’ı bilimsel işbirliğini siyasi baskı aracına dönüştürmekle suçladı.

Pekin, ayrımcı olarak nitelendirdiği uygulamaların derhal sona erdirilmesini isterken, ABD’nin bu politikalarla yalnızca Çin’le bilimsel ilişkileri zedelemekle kalmayıp kendi bilimsel ve teknolojik ilerlemesine de zarar verdiği uyarısında bulundu.

Çin Ticaret Bakanlığı cuma günü yaptığı açıklamada, ABD’ye olgulara saygı gösterme ve Çinli araştırma kurumlarını hedef alan ayrımcı önlemleri derhal sonlandırma çağrısı yaptı. Açıklamada, Çin ile ABD arasındaki bilimsel araştırma işbirliğinin güçlendirilmesinin her iki tarafın da ortak çıkarına olduğu vurgulandı.

Tepki, ABD Savunma Bakanlığının Çinli onlarca üniversiteye yönelik araştırma fonu kısıtlamaları uygulaması üzerine geldi. Washington’ın bu adımı, iki ülke arasındaki bilimsel ve teknolojik rekabetin araştırma faaliyetlerine de taşındığını ortaya koyarken, akademik işbirliğinin siyasi ve stratejik kaygılar doğrultusunda sınırlandırılması yönündeki eleştirileri artırdı.

ABD’de Cumhuriyetçi bir milletvekili de bu ayın başında, kısıtlamalarla bağlantılı 1286 listesine 58 Çin üniversitesi ile 62 Çin teknoloji laboratuvarının daha eklenmesini talep etti. Reuters’ın incelediği mektuba göre, hedef alınması istenen kurumların bir bölümü yarı iletkenler, yapay zekâ ve kuantum hesaplama gibi kritik teknoloji alanlarında faaliyet gösteriyor.

Çin Ticaret Bakanlığı, Washington’ın yaklaşımının ABD’deki araştırma kurumlarını taraf seçmeye zorladığını belirterek, bunun normal bilimsel işbirliğini kasıtlı biçimde baltaladığını savundu. Bakanlık, söz konusu politikaların Çin’i hedef almanın ötesinde ABD’nin kendi bilimsel ve teknolojik gelişimini de zayıflatacağını kaydetti.

ABD Savunma Bakanlığı, Trump ve Savunma Bakanı Pete Hegseth’in kullandığı ifadeyle “Savaş Bakanlığı”, söz konusu listedeki Çin üniversiteleriyle işbirliği yapan kuruluşlara araştırma fonu sağlamayı kısıtlıyor. Bakanlık, bu kurumlarla ortak çalışmaların federal fonlara erişim açısından uyum riski oluşturduğunu ileri sürüyor.

Ancak Washington’ın güvenlik ve fon uygunluğu gerekçeleriyle savunduğu uygulamalar, bilimsel araştırmaların siyasi rekabetin bir parçası hâline getirilmesi ve uluslararası bilgi paylaşımının sınırlandırılması konusundaki tartışmaları derinleştiriyor. Pekin ise bilimsel işbirliğinin engellenmesinin ortak çıkarları zedeleyeceği ve ABD’nin kendi araştırma ekosistemine de zarar vereceği görüşünü sürdürüyor. (İLKHA)