Çin'den Pasifik zirvesinde Tayvan tepkisi: "Uluslararası toplantılarda yeri yok, bunu sonuçları olur"

Palau'nun en büyük kenti Koror'da pazartesi günü başlayan zirve, bölgedeki küçük ada ülkelerinin iklim değişikliği, ekonomik sorunlar ve kalkınma gibi öncelikli meseleleri ele alma amacı taşımasına rağmen Çin-Tayvan rekabetinin gölgesinde kaldı.

18 üye ülke ve bölgeden oluşan Forum'da Çin, ABD ve Tayvan üye olarak yer almıyor. Ancak Pasifik'teki stratejik konumlar ve deniz kaynakları üzerindeki nüfuz mücadelesi, son yıllarda olduğu gibi zirvenin gündemini de etkiledi.

Zirveye ev sahipliği yapan Palau, Tayvan'ı tanıyan sınırlı sayıdaki ülkeden biri olarak öne çıkıyor. Palau Devlet Başkanı Surangel Whipps Jr., zirve öncesinde Tayvan temsilcileriyle ortak etkinlikler düzenlerken, açılış töreninde Çin ve Tayvan temsilcilerini aynı sırada, ancak farklı oturma bölümlerinde konumlandırdı.

Çin'in Pasifik Özel Temsilcisi Qian Bo, törenin ardından yaptığı açıklamada Tayvanlı yetkililerin zirvedeki varlığını çok uygunsuz olarak nitelendirdi.

Qian, Tayvan'ın katılımının Çin açısından herhangi bir sonucu olup olmayacağı sorusuna ise "Her zaman sonuçları olacaktır." yanıtını verdi. Çinli yetkili, sözlerinin tehdit olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savunurken, söz konusu sonuçların ne olacağına ilişkin ayrıntı vermedi.

Pekin yönetimi uzun süredir Tayvan'ın uluslararası toplantılara katılımının engellenmesi için diplomatik girişimlerde bulunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun da Tayvan'ın Forum'un diyalog veya kalkınma ortağı olmadığını, bu nedenle etkinliklere katılmasının uygun olmadığını savundu.

Tayvan Dışişleri Bakanı Lin Chia-lung ise Çin'in itirazını reddederek, Taipei'nin ev sahibi ülkenin yönlendirmelerine uygun hareket ettiğini söyledi.

Lin, Çin'in zirvelerde ev sahibi gibi davranarak bölgesel toplantıların atmosferini bozduğunu öne sürdü.

Zirvede tartışmanın bir diğer boyutunu ise büyük güçlerin Pasifik'teki nüfuz mücadelesi oluşturdu.

Palau Devlet Başkanı Whipps, açılış konuşmasında büyük güçlere doğrudan mesaj vererek, bölge ülkelerinin kendi önceliklerini kendilerinin belirlemesi gerektiğini vurguladı.

Whipps "Ortaklarımız bizimle birlikte yelken açabilir ancak varacağımız yeri onlar seçemez." ifadelerini kullandı.

Çin, ABD, Tayvan, Avustralya ve Yeni Zelanda'nın Pasifik'teki siyasi, ekonomik ve güvenlik bağlarını güçlendirme çabaları son yıllarda bölgede nüfuz rekabetini artırdı.

Yaklaşık 2 bin kişinin katıldığı Forum, geçmişte daha düşük profilli bir bölgesel toplantıyken, büyük güçlerin Pasifik'e yönelik ilgisinin artmasıyla önemli bir diplomatik platforma dönüştü.

Çin Forum'da "diyalog ortağı", Tayvan ise "kalkınma ortağı" statüsünde bulunuyor. Tayvan'ın zirvelerdeki varlığı daha önce de Pekin'in tepkisine neden olmuş, geçen yıl Solomon Adaları'ndaki toplantıda tartışmalar bazı ortak ülkelerin zirveye katılımının engellenmesine kadar uzanmıştı.

Bölge ülkeleri kendi gündemini korumaya çalışıyor

Pasifik ülkeleri ise büyük güçler arasındaki rekabetin zirvenin temel gündemini gölgede bırakmaması çağrısında bulunuyor.

İklim değişikliğinin etkileri, ekonomik kırılganlıklar, dış yardımlara bağımlılık, turizm ve yükselen akaryakıt maliyetleri bölge ülkelerinin öne çıkardığı başlıca sorunlar arasında yer alıyor.

Buna karşın Çin ve ABD başta olmak üzere büyük güçlerin Pasifik'teki limanlara, deniz yollarına ve stratejik noktalara erişim sağlamak amacıyla güvenlik anlaşmaları ve ekonomik teşvikler sunması, Forum ülkeleri üzerindeki diplomatik baskıyı artırıyor.

Bölgedeki rekabet, Forum'un ortak açıklamalarına da yansıyor. Dışişleri bakanları, Çin'in temmuz ayında Güney Pasifik'e gerçekleştirdiği balistik füze fırlatışını eleştiren ortak bir açıklama üzerinde uzlaşamamıştı. Üye ülkelerin çoğu Çin'in eylemine karşı çıkarken, iki ülkenin ortak metni desteklememesi nedeniyle açıklama yayımlanamamıştı.

Bu gelişmeler, Pasifik ülkelerinin büyük güçler arasındaki rekabet karşısında ortak tutum belirlemekte giderek daha fazla zorlandığına işaret ederken, Palau'daki zirvede de bölgesel gündem ile Çin-Tayvan çekişmesi arasındaki denge yeniden tartışma konusu oldu. (İLKHA)