Hazır gıdalar çocuklarda obezite ve kronik hastalık riskini artırıyor

Aile Hekimi Dr. Yavuz Selim Sılay, İLKHA muhabirine yaptığı değerlendirmede, son yıllarda çocukluk çağı obezitesindeki artışın en önemli nedenlerinden birinin hazır ve aşırı işlenmiş gıdaların yaygın tüketimi olduğunu belirterek, çocukların sağlıklı büyüme ve beyin gelişimi için doğal besinlerle desteklenen dengeli beslenme alışkanlığı kazanmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

"Okul çağındaki çocuklarda beslenme alışkanlıklarının ciddi şekilde değiştiğini görüyoruz"

Çocuk beslenmesinde hazır gıdaların etkisi ve sağlıklı alternatifler ile ilgili Sılay, "Hazır gıdalar neden zararlı? Son yıllarda çocukluk çağı obezitesinin artmasında en önemli nedenlerden biri hazır ve aşırı işlenmiş gıdaların tüketimindeki artıştır. Bir aile hekimi olarak özellikle okul çağındaki çocuklarda beslenme alışkanlıklarının ciddi şekilde değiştiğini görüyoruz. Hazır gıdalar genellikle uzun raf ömrüne sahip olması için yüksek miktarda şeker, tuz, doymuş yağ, koruyucu madde ve çeşitli katkı maddeleri içermektedir. Bu ürünler çocukların hoşuna giden tatlara sahip olduğu için sık tercih edilmektedir. Ancak bu besinlerin büyük bölümü yüksek kalori içerirken vitamin, mineral, lif ve kaliteli protein açısından yetersizdir. Bu nedenle çocuk karın doyurmasına rağmen aslında vücudunun ihtiyaç duyduğu besin öğelerini yeterince alamayabilir. Örneğin bir paket cips veya gazlı içecek birkaç dakika içerisinde tüketilebilir ancak içerdiği enerji miktarı bazen sağlıklı bir öğüne yaklaşabilir. Buna karşılık çocuğun büyümesi için gerekli olan protein, demir, kalsiyum ve vitaminleri yeterince sağlamaz. Hazır gıdaların aşırı tüketimi çocukluk çağı obezitesi, tip 2 diyabet, diş çürükleri, hipertansiyon ve ilerleyen yaşlarda kalp-damar hastalıkları açısından risk oluşturabilmektedir." dedi.

"Çocukluk dönemi beslenmesi gelecekteki sağlık durumunun temelini oluşturmaktadır"

Sılay, "Çocuk gelişimine baktığımızda bunların etkisi ne derseniz? Çocukluk dönemi yalnızca büyümenin değil, aynı zamanda beynin en hızlı geliştiği dönemlerden biridir. Bu süreçte alınan besinlerin kalitesi son derece önemlidir. Yetersiz ve dengesiz beslenme çocukların fiziksel büyümesini olumsuz etkileyebileceği gibi zihinsel gelişim üzerinde de etkili olabilir. Demir, çinko, omega-3 yağ asitleri, magnezyum, B vitaminleri, selenyum ve kaliteli proteinler beyin gelişimi için önemli besin öğeleridir. Hazır gıdalar ağırlıklı beslenen çocuklarda bu besin öğelerinin eksikliği görülebilir. Bazı araştırmalar aşırı şekerli ve işlenmiş gıda tüketiminin dikkat süresi, öğrenme performansı ve davranış problemleri üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini göstermektedir. Ayrıca erken yaşta kazanılan yanlış beslenme alışkanlıkları yetişkinlik dönemine de taşınabilmektedir. Bu nedenle çocukluk dönemi beslenmesi gelecekteki sağlık durumunun temelini oluşturmaktadır." ifadelerine yer verdi.

"Önemli olan çocuğa yasaklar koymak değil, sağlıklı seçenekleri cazip hale getirerek onlara yardımcı olabilmek"

Konuşmasının devamında Sılay, şunları aktardı:

"Alternatif sağlıklı besinler var mı? Tabi ki var. Baktığımızda hazır gıdaların yerine kullanılabilecek birçok sağlıklı alternatif bulunmaktadır. Yeter ki biz bunları araştırıp kullanalım. Mesela mevsim meyveleri çocuklar için en doğal atıştırmalıklardan biridir. Elma, armut, muz, mandalina ve çilek gibi meyveler hem vitamin hem lif açısından zengindir. Yoğurt (özellikle ev yoğurttu), ayran ve kefir gibi süt ürünleri hem protein hem de kalsiyum desteği sağlar. Ev yapımı sandviçler, tam tahıllı ekmekler, peynir, yumurta ve ceviz gibi besinler okul çağındaki çocuklar için sağlıklı seçeneklerdir. Her sabah bir yumurta öneriyorum. Kuruyemişler uygun yaş grubundaki çocuklarda sağlıklı yağ ve protein kaynağı olabilir. Evde hazırlanmış şekersiz veya az şekerli kekler, meyveli yoğurtlar ve doğal atıştırmalıklar da paketli ürünlere göre daha sağlıklı alternatifler sunmaktadır. Önemli olan çocuğa yasaklar koymak değil, sağlıklı seçenekleri cazip hale getirerek onlara yardımcı olabilmek."

"Çocukların beslenme alışkanlıklarının oluşmasında ailelerin rolü çok büyüktür"

Aileler olarak nasıl yönlendirme yapılması gerektiği ile ilgili de Sılay, "Çocukların beslenme alışkanlıklarının oluşmasında ailelerin rolü çok büyüktür. Çocuklar söylenenden çok gördüğünü uygular. Eğer evde sürekli gazlı içecek tüketiliyor, sebze ve meyve tüketimi ihmal ediliyorsa ceviz yenmiyorsa ve yumurta yenmiyorsa çocukta bunları istemez. Bu nedenle ailelerin öncelikle kendi beslenme alışkanlıklarını gözden geçirmesi gerekir. Burada aile hekimi o yüzden çok önemli. Evde sağlıklı yiyeceklerin bulunması, birlikte sofraya oturulması ve düzenli öğün alışkanlığı kazandırılması önemlidir. Yemek konusunda baskıcı veya cezalandırıcı yaklaşmayalım daha sabırlı olalım. Bazı çocuklar yeni besinleri ilk denemede reddedebilir. Bu durum normaldir. Araştırmalar bir çocuğun yeni bir besini kabul etmeden önce bazen 10-15 kez karşılaşması gerektiğini göstermektedir. Yani bir kere yemedi diye 'artık onu vermiyorum' demeyin." diye konuştu.

"Beslenme çantasında mümkün olduğunca doğal ve dengeli ürünler bulunmalıdır"

"Okul beslenmesi nasıl olmalı?" sorusuna Sılay, "Çocuk gününün önemli bir bölümünü okulda geçirdiği için okul beslenmesi büyük önem taşımaktadır. Beslenme çantasında mümkün olduğunca doğal ve dengeli ürünler bulunmalıdır. Protein kaynağı olarak yumurta, peynir veya yoğurt tercih edilebilir. Tam tahıllı ekmeklerden hazırlanmış sandviçler uzun süre tokluk sağlayabilir. Taze meyveler ve su mutlaka günlük beslenme planında yer almalıdır. Gazlı içecekler, enerji içecekleri, aşırı şekerli ürünler ve yoğun işlenmiş paketli gıdalar mümkün olduğunca sınırlandırılmalıdır. Okul kantinlerinin de bu konuda önemli sorumluluğu bulunmaktadır. Çocuklara sağlıklı seçeneklerin sunulması uzun vadede toplum sağlığı açısından büyük katkı sağlayacaktır. Unutulmamalıdır ki çocuklarımızın bugünkü beslenme alışkanlıkları yarının Türkiye'sinin yetişkin sağlığını belirleyecek. Sağlıklı beslenen çocuklar sadece daha iyi büyümez; aynı zamanda daha başarılı öğrenir, daha güçlü bağışıklık sistemine sahip olur ve ilerleyen yaşlarda kronik hastalıklara karşı daha korunaklı hale gelir. O yüzden bu konulara dikkat etmenizi istirham ediyorum." şeklinde cevapladı. (İLKHA)