Üniversitelerden yapay zeka ve derin teknolojiye uzanan yenilikçi projeler

Türkiye’de yükseköğretim kurumları, bilimsel araştırma ve teknolojik yenilik alanındaki çalışmalarını sürdürüyor. Üniversitelerde geliştirilen yapay zeka destekli sistemler, otonom araçlar, nanoteknolojik tarım uygulamaları ve dijital dönüşüm projeleri, akademik bilginin somut ürünlere dönüşmesinin yanı sıra Türkiye’nin teknoloji ve inovasyon kapasitesine de katkı sağlıyor.

Üniversitelerin öne çıkan çalışmaları, öğrencilerin teorik bilgilerini uygulamaya dönüştürmelerinin yanı sıra üniversiteler arası ve uluslararası iş birliklerinin güçlendiğini de ortaya koyuyor. Yükseköğretim Kurulu'nun “2030 Vizyonu” doğrultusunda benimsediği erişilebilirlik, kapsayıcılık, dijital dönüşüm ve uluslararasılaşma hedefleri, somut çıktılara dönüşüyor.

Yapay zeka destekli güvenlik dronu

Başkent Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğrencileri Melih Can Kesgin, Mehmet Ali Karaca, Doğa Küçükkayalar ve Ecem Dilan Ayaz, Dr. Öğr. Üyesi İclal Çetin Taş danışmanlığında yapay zeka destekli “Yüz Tanımalı Otonom Güvenlik Devriye Dronu” geliştirdi. Türktrust Bilgi İletişim ve Bilişim Güvenliği Hizmetleri A.Ş. desteğiyle 2025-2026 akademik yılının güz ve bahar dönemlerinde bitirme projesi olarak yürütülen ve 16 Haziran 2026’da jüri tarafından kabul edilen sistem; önceden tanımlanan alanlarda otonom devriye gerçekleştiriyor, nesne, insan ve yüz tanıma işlemlerini gerçek zamanlı yürütüyor.

Yetkisiz kişi tespit edildiğinde mobil uygulamaya anlık bildirim, konum bilgisi ve canlı görüntü aktaran sistem, fabrika, kampüs, depo ve şantiye gibi geniş ve yüksek güvenlik gerektiren alanlarda kullanılmak üzere tasarlandı. Henüz patent başvurusu bulunmayan projeye ilişkin bildiriler MUISC 2026 ile IDAP 2026 kongrelerinde sunuldu.

Otonom su altı aracı dünya üçüncüsü oldu

Yıldız Teknik Üniversitesi'nin elektrik-elektronik, makine, bilgisayar, gemi inşaatı ve denizcilik gibi farklı alanlarında öğrenim gören 19 öğrenciden oluşan CASMarine Takımı, yapay zeka destekli otonom su altı aracı “Velaryon 2.0” ile Norveç’te düzenlenen TAC Challenge 2026’da dünya üçüncüsü oldu.

Elektronik kartları, güç sistemleri ve yazılım altyapısıyla yüzde 80 yerlilik oranına ulaşan, uzaktan kumandalı veya otonom çalışabilen araç; deniz tabanı araştırmaları, su altı görüntüleme ve boru hatlarında hasar tespiti gibi alanlarda kullanılmak üzere yaklaşık 10 yıllık AR-GE birikimiyle geliştirildi.

CASMarine Takım Başkanı Tolga Avcı, öğrenci takımlarının teorik eğitimi pratiğe dönüştürerek ekip çalışması, zaman ve risk yönetimi becerileri kazandırdığını belirtirken takım, Gripper Kol ile düşük enerji tüketimiyle öne çıkan “Silurus” adlı glider tipi su altı aracı üzerindeki çalışmalarına da devam ediyor.

Domates virüsüne karşı nanoteknolojik çözüm

Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (ISUBÜ) Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümünden Prof. Dr. Bayram Çevik ile Tarımsal Biyoteknoloji Bölümünden Prof. Dr. Mehtap Şahin Çevik’in yürütücülüğünde, domates üretiminde ciddi kayıplara yol açan Tomato brown rugose fruit virus’e (ToBRFV) karşı nanoteknoloji ve RNA temelli “NaNoRugose” biyopreparatı geliştirildi. Virüsün genetik yapısını hedefleyen özel parçacıkların kil bazlı nano taşıyıcılara yüklenerek bitki yapraklarına sprey biçiminde uygulandığı çevre dostu yöntem, bitkinin doğal savunma mekanizmasını harekete geçirerek virüsün çoğalmasını engelliyor.

Laboratuvar ve sera denemelerinde tek uygulama sonrasında virüs miktarını yaklaşık 100 kat azaltan ve hastalık belirtilerini önemli ölçüde hafifleten teknolojinin mantar hastalıkları ve zararlı böceklere de uyarlanması, kimyasal pestisit kullanımının ve üreticilerin ekonomik kayıplarının azaltılması, bitki sağlığı alanındaki bilimsel gücün artırılması ve tarımda yeşil dönüşümün hızlandırılması hedefleniyor.

Araştırma Journal of Neuroscience dergisinin kapağında

Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü Davranışsal Sinirbilim Laboratuvarında Doç. Dr. Güneş Ünal liderliğinde yürütülen ve beynin motivasyonel ve duygusal davranışları nasıl zıt yönlerde şekillendirdiğini ortaya koyan araştırma, Journal of Neuroscience dergisinde yayımlanarak derginin kapak görseli olarak seçildi.

Hayvan modelleri üzerinde viral nöroanatomik işaretleme, nöral aktivite haritalama ve optogenetik yöntemleriyle yürütülen çalışmada, prefrontal korteksin infralimbik bölgesinden ventral palliduma uzanan bağlantıların hareketliliği ve keşif davranışlarını artırdığı, öğrenilmiş korku tepkilerini azalttığı ve olumlu motivasyonel değer oluşturduğu; prelimbik bölgeden uzanan bağlantıların ise negatif duygusal durum ve kaçınma davranışı meydana getirdiği belirlendi. Araştırma, üst düzey bilişsel bölgeler ile ödül ve motivasyon devreleri arasındaki bağlantıların davranış üzerindeki etkisini ortaya koyarak duygu düzenleme, motivasyon ve korku belleğinin nöral mekanizmalarının anlaşılmasına katkı sağladı.

Yapay zeka destekli üniversite platformu

Bartın Üniversitesi (BARÜ), eğitim, araştırma ve kurumsal süreçlerde yapay zekadan güvenli ve sürdürülebilir biçimde yararlanılması amacıyla “BARÜ AI” platformunu kullanıma sundu. BARÜ Dijital Dönüşüm Koordinatörlüğü bünyesinde, Yükseköğretim Kurulu'nun yapay zeka kullanımına ilişkin etik ilkeleri ve rehberliği çerçevesinde geliştirilen ve mobil cihazlardan da erişilebilen platform; üniversite personeline metin üretme, özetleme, çeviri, kod yazma, fikir geliştirme, planlama, görsel oluşturma, kod açıklama ve hata ayıklama desteği sağlarken yapay zeka destekli sohbet geçmişinin saklanmasına da imkân veriyor. (İLKHA)