Uzmanlardan kırtasiye ürünleri uyarısı: 'Kimyasalsız' gibi ifadelerin hiçbir anlamı yok

İş Sağlığı ve Güvenliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Müge Ensari Özay, okul alışverişinde kırtasiye ürünleri, çantalar ve mataraların çocuk sağlığı açısından oluşturabileceği kimyasal ve fiziksel risklere karşı ailelerin nelere dikkat etmesi gerektiği hakkında açıklamalarda bulundu.

Fitalatlar, çocukların gelişim ve endokrin sistemini olumsuz etkileyebiliyor!

Okulların açılmasıyla birlikte, pek çok kırtasiye ürününün çocuk sağlığı açısından riskli olabileceğine dair haberlerin gündeme gelmesini değerlendiren Doç. Dr. Müge Ensari Özay, “Her kırtasiye ürünü tehlikeli değildir. Ama risk, bu ürünün hangi maddeden üretildiğine, bu maddelerin konsantrasyonuna, çocuğun ürünü nasıl kullandığına ve maruziyetin süresine bağlıdır.” dedi.

Çocuklarda kırtasiye ürünleri açısından üç temel maruziyet yolu olduğunu aktaran Doç. Dr. Özay, “Deriyle temas edebilir, solunum yoluyla maruziyet olabilir veya ağız yoluyla yutma ile olabilir. Özellikle 3 yaş altındaki çocuklarda kalem, silgi, boya gibi ürünleri ağza götürme, çiğneme gibi bir maruziyet olabilir. Buradaki kimyasallara baktığımızda da ‘fitalatlar’ ciddi anlamda risk yaratır. PVC gibi plastiklerin yumuşatılmasında, mesela silgilerin esneklik kazandırılmasında kullanılan maddeler genellikle fitalatlardır. Bunların da üreme sistemi, endokrin sistem, gelişim sistemi üzerinde olumsuz etkileri olur. Bu maddelerin hem kırtasiye ürünlerinde hem oyuncaklarda sınırlı kullanılması gerekiyor.” şeklinde konuştu.

Kurşun, kadmiyum ve krom gibi ağır metaller bazı kırtasiye ürünlerinde bulunabiliyor!

Kurşun, kadmiyum, krom gibi ağır metallerin de bazı kırtasiye ürünlerinde bulunabildiğine işaret eden Doç. Dr. Özay, “Ürünlerin boyalarında veya içinde olabiliyor. Çocuğun kullanımı sırasında çocuğa temas ederek geçiş olabiliyor.” dedi.

Bu konudaki mevzuatta sınırlamalar olduğunu ifade eden Doç. Dr. Özay, şunları söyledi:

“Çözücü olarak kullanılan solventler, yapıştırıcılarda, boyalarda, uçucu organik bileşikler olarak bulunabiliyor. Bunlar da özellikle solunum yollarında, göz ve ağızda iritasyonlara, alerjik reaksiyonlara neden olabiliyor. Kullanılmaması gerektiği halde formaldehit ve bazı koruyucu maddeler de yine kırtasiye ürünlerinde kullanılabiliyor. Örneğin formaldehit yüzde 100 kanserojendir ama yapıştırıcılarda, mürekkeplerde az miktarda da olsa kullanılabiliyor.”

Ürünler satın alınmadan önce mutlaka etiketleri kontrol edilmeli!

Ailelerin, ürünlerin etiketine bakmadan satın almaması gerektiği uyarısını yapan Doç. Dr. Özay, “Ticaret Bakanlığı'nın ‘Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi’ var. Ebeveynler, ‘guvensizurun.ticaret.gov.tr’ üzerinden ürün grubu seçerek, detaylı aramalar yapabilir ve zararlı olduğu bildirilmiş ürünlerin listesine ulaşabilirler.” dedi.

Ürünlerin etiketlerinin de kontrol edilebileceğini dile getiren Doç. Dr. Özay, “Etiketinde mutlaka üretici firmanın ya da ithalatçı firmanın bilgisinin olması gerekiyor. Eğer ithalatçı firma, üretici firmanın adresi, markası, modeli yoksa bulunmuyorsa o ürünlerin tercih edilmemesi gerekir. Ayrıca üzerinde ‘CE’ işareti ve ‘TS EN’ belgesine dair bir işaret olup olmadığı kontrol edilebilir. ‘CE’ işareti ve ‘TS EN 71’ standardı kırtasiye ürünleri için zorunlu değil ama oyuncaklar için zorunlu. Bazı kırtasiye ürünleri oyuncak kategorisine de giriyor. Ürünün etiketinde ‘CE’ işareti veya ‘TS EN 71’ işareti varsa nispeten daha güvenli diyebiliriz. Bunun dışında, sert kokulu ürünlerden, hoş kokmayan ürünlerden kaçınılabilir. Bu konu uçucu kimyasal maddenin varlığına işaret edebilir. Mutlaka yaş grubuna uygunluk kontrol edilmeli. Çünkü 3 yaş altı çocukların kullanım davranışıyla 10-11 yaşındaki çocuğun kullanım davranışı farklıdır. 3 yaş altı çocuklar ürünü ağızlarına alıp tadına bakmak, yutmak isteyebilirler; hele ki şeker gibi kokuyorsa bu risk daha da artar.” açıklamasını yaptı.

Alışverişte öncelik ürün güvenliği olmalı!

Özellikle küçük yaş grubundaki çocuklarla alışverişin zor olabildiğine değinen Doç. Dr. Müge Ensari Özay, “Fiyat mı, marka mı, ürün güvenliği mi önceliklendirmeli diye sorulursa önce güvenlik derim.” dedi.

Ürünün amaca uygunluğu ve kalitesinin de değerlendirilmesi gerektiğini belirten Doç. Dr. Özay, “Ürünün kullanım şartları, kullanım koşulları veya zararları incelenmeli. Marka ve üretici güvenilirliği de önemli. Tabii ki güvenilir daha bilindik markaların tercih edilmesi gerekir. Fiyat ise son kategori. ‘En pahalı ürün en güvenli üründür’ şeklinde düşünmemek lazım.” diye konuştu.

Ürünlerde ‘kimyasalsız, zehirsiz’ gibi ifadeler yerine sertifikalara bakmak gerekiyor!

İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde ise en büyük sorunlardan birinin fiziksel olarak ürünün görünmeyişi olduğuna vurgu yapan Doç. Dr. Özay, sözlerine şöyle devam etti:

“Ürün görsellerini ve açıklamalarının iyi incelenmesi gerekir. Satıcı kim? Satıcının ticari kimliği belli mi? Üretici ithalatçı firma kim? Ürünün sayfasında üretici ithalatçı firma bilgisi bulunuyor mu? Çünkü firmalar kendi marka ve güvenilirliklerini korumak için bunu bildiriyorlar. Eğer yoksa o zaman bu güvenilir değil demektir. Bazen ürün hakkında ‘kimyasalsız, zehirsiz, tamamen sağlıklı’ gibi belirsiz pazarlama ifadeleri kullanılabiliyor. Bu ifadelerin hiçbir anlamı yok. Etikette böyle bir ibarenin olması, ürünün böyle olduğunu göstermiyor. Onun yerine sertifikalarına bakmak gerekiyor.”

Tek omuzda çanta taşınmamalı!

Kimyasal riskler dışında çocuk anatomisi üzerinde de bir takım kötü sonuçlara da yol açabilen yanlış tercihler yapıldığına dikkat çeken Doç. Dr. Özay, “Özellikle sırt çantası çok ağır taşındığı zaman çocuklarda omurga ve bel üzerinde ciddi rahatsızlıklara yol açabiliyor.” dedi.

Çantanın tek omuzda taşınmaması, iki omuza birden takılması gerektiğini kaydeden Doç. Dr. Özay, “Sırtta taşınan çantalar yerine tekerlekli, çocukların hafif bir güç uygulayarak çekebildiği çantalar da tercih edilebilir. Ders çalışma sırasında da oturulan sandalyenin sırt desteğinin olması, ayakların yerle temasının olması, ayak ayak üstüne atılmaması da kas iskelet sistemi rahatsızlıklarını önlemek için dikkat edilmesi gereken önemli noktalar arasında. Öğrenci, ödev veya oyun için ekran başında zaman geçirecekse; ekranın 50 cm uzakta durması gerekir. Ekran ne çok yüksek ne çok alçak olmalı. Bu boyunla ilgili sorunlara neden olabilir. Yazı yazarken ve kitap okurken de çocuğun eğilmeden, yani omurga dik, baş dik bir pozisyonda oturması sağlanmalı ve bu alışkanlık çocuğa küçük yaşlardan kazandırılmalı.” ifadelerini kullandı.

Sıcak gıdalar kimyasalların çözülmesini kolaylaştırabilir!

Matara seçiminde de mutlaka çok dikkat edilmesi gerektiğinin altını çizen Doç. Dr. Müge Ensari Özay, “Çünkü içine sıvı koyuyoruz. Kullanılan malzemede fitalatlar ya da ağır metaller varsa çözünebilir. Özellikle sıcak bir sıvı koyduğumuz zaman bu mataranın içinde bulunan malzemenin çözülmesini kolaylaştırabilir.” dedi.

Plastiğinde fitalatın kesinlikle kullanılmaması gerektiğini yineleyen Doç. Dr. Özay, “Mutlaka ürünün sertifikalarına bakılmalı. Daha güvenilir markalar tercih edilmeli ve Ticaret Bakanlığı'nın güvensiz ürün bilgi sisteminden de kontrol edilmeli.” diyerek sözlerini tamamladı. (İLKHA)